Okumanın Diyalektiği

Neden Kitap Okunmuyor?

Neden Okumalı, Ne Okumalı, Nasıl Okumalı?

Neden Okunmuyor?

Bir yılda Japonya'da 1 kişi 25 kitap, Türkiye'de 6 kişi 1 kitap okuyorsa, kaç yılda aradaki fark kapanmaz?

Yüzde 86 kadarımız ‘’okur-yazar’’ ız ama yüzde 1’ imiz bile okuyup yazmıyoruz. Dünya okuma anketlerinde, Türkiye en geride, Müslüman ülkelerle birlikte.

Çoğu insan, doğduğunda hazır bulduğu, çoğu da bilime aykırı ve korkutmaya dayalı inanç, bilgi ve değerleri sorgulamadan, ömrü boyunca inandığı kutsal kitabı bile okumadan, doğru kabul edip bunlara göre yaşayarak doğaya karışır gider.

Okumayan kişilerin toplumsal katman dağılımına bakılacak olursa, nedenleri bu yazının konusu olmamakla birlikte sonuçta büyük bir çoğunluğunun eğitimsiz, doğaüstü, dinsel ve batıl inançların yaygın ve egemen olduğu, bilimle uzaktan yakından ilişkisi olmayan, geçim derdiyle uğraşan kesimler olduğu görülür. Marx’ın mezarında Engels, dostunun büyük keşfinin şu olduğunu ifade ediyordu: “İnsanoğlu ilkin yemeli, içmeli, barınağa ve giyeceğe sahip olmalı ve bu nedenle politika, bilim, sanat, din vb. ile meşgul olmadan önce çalışmalıdır.”

Peki istisnalar yok mudur? Vardır elbette. Bu kesimlerden profesörlüğe yükselip de kendi mesleki alanının dışında kitap okumamış, okusa da zihni doğaüstü inançlarla aşırı zehirlenmiş olduğu için bu zehirden kurtulamayan, bilimsel düşünceyi kavramamış olan nice profesör çıkabildiği gibi, hiç öğrenim görmediği halde bilimsel düşünen, meraklı, sorgulayan, okuyan, kendisini yetiştiren nice aydın da çıkabilmektedir.

Yapılan araştırma ve istatistikler de göstermiştir ki eğitim düzeyi ve bilimsel kitap okumakla orantılı olarak bilinçlilik düzeyi artar, dinsel inançlar azalır.

Doğaüstü inançların başlama nedeni bilimsel bilgisizlik ve bilinçsizlik olduğu gibi günümüzde sürmesinin nedeni de aynı bilgisizlik ve bilinçsizliktir. Günümüzde okumayan, bilimden haberi olmayan ya da yeterince bilimsel bilgisi olmayan kişilerin bilimden önceki bilgisizlik ve bilinçsizlikle doğaüstü inançları yaratan ilk insanlardan inanma nedenleri ve gerekçeleri açısından bir farkları yoktur.

Doğaüstü inanca sahip kişi ve kesimlere göre de kitap okunmalıdır. Ancak bunlara göre kitap, bilgi sahibi olmanın yanı sıra kendi sahip oldukları dini inancı, dinsel ahlakı ve geleneksel değerleri korumak, güçlendirmek için okunmalıdır. Bilimsel kitap okuyanlar doğal olarak değişmeye başladığında ise şaşırırlar, kızarlar, suçlarlar, karşı çıkarlar. Bu tepki, kitap okumayı karalamak ve yasaklamaya, kitapları hatta okuyanı ve düşüncesini ifade edeni yakmaya kadar varabilir.

Çünkü bu kişi ve kesimler, din ile bilimin, dinsel düşünce ile bilimsel düşüncenin dinsel yaşam ile bilimsel yaşamın, dinsel kitaplarla bilimsel kitapların farkının, bilimin, bilimsel düşüncenin, bilimsel kitapların yararlarının, dinin, dinsel düşünce ve dinsel kitapların zararlarının, çoğu konuda çatıştığının, uzlaştırılamayacağının, bilimsel kitap okumanın dini inancı güçlendirmek yerine zayıflattığının, fakat dini inancın zayıflamasının ya da yok olmasının insanları ahlaksız yapmayacağının, tam tersi, daha ahlaklı yapacağının farkında ve bilincinde değillerdir.

Din ve bilim, uzlaşmaz bir çelişki ve çatışma halindedirler. Çünkü bilim evrendeki devinim ve değişime uygun olarak gerektiğinde değişerek, kendi yanlışlarını eleyerek sürekli gelişir, sorgulamaya açıktır, din ise değişime ve gelişime aykırı olarak sorgulamaya ve değişime kapalıdır. Bilim en hızlı ilerleyen din ise en yavaş ilerleyendir. Bu nedenle aralarında büyük bir uçurum vardır. Bilim, Kopernik’le dünya ve insan merkezli evren modelini, Darwin’in evrim kuramıyla evrenin ve canlıların Tanrı’nın ‘’ol’’ demesiyle yaratıldığına dayanan yaratıcılığı altüst etmiştir. Bilim, dinin söylediklerine aykırı veriler elde ettikçe din bilimin ve insanlığın ilerlemesini engellemeye çalışır, insanı bilime aykırı inanç kuralları doğrultusunda kısıtlar. Düşüncelerini ve yaşamını kurgusal dünya ve gerçek dünya olarak ikiye böler, bu dünyayı ve yaşamı yadsımaya varacak kadar, akıl almaz canilikler yaptıracak kadar aklını, psikolojisini felç eder. Özgür, akıllı, mantıklı, sağlıklı ve doğru düşünüp davranmasını engelleyerek dinsel inançları kullanan siyasilerin istedikleri yöne çektikleri sürüler haline getirir. Bu yüzden bilim de dini engellemeye çalışır. Her ikisinin de amacı evreni, canlıyı, insanı, toplumu açıklamaktır ve her biri gerçekleri ortaya koyduklarını iddia eder. Oysa aynı konudaki gerçekler ve doğrular ise tektir ve aklın yolu birdir. Evreni ya doğaüstü bir güç, bir Tanrı yaratmıştır ya da evrimleşerek kendiliğinden oluşmuştur. ’’Hakikâte yalnız bir yoldan gidilir; fakat ondan uzaklaştıran yol, binlercedir!’’( La Bruyere) Ancak doğrular, gerçekler ne kadar engellense, ne kadar saptırılsa da er geç yollarını bulurlar!

Yoktan, hiçten bir şey var olabiliyorsa, bu, Tanrı yerine neden evren olmasın? ‘’Tanrı’’ kendi kendinin nedeni olabiliyorsa ‘’evren’’ neden kendi kendinin nedeni olmasın? Bilime, akla, mantığa, nesnel gerçekliğe uygun olarak düşünüldüğünde kendi kendinin nedeni olan Tanrı değil evrendir. Tanrı ya da evrensel akıl, bilinç vs. denen şey, Doğa yasalarıdır. Tanrı denen şey, tamamen ezeli, ebedi var olma, maddesel olmama anlamında soyutluk gibi doğa yasalarının özelliklerini, niteliklerini taşır. Evren bu sayısal doğa yasalarına göre oluşmuştur. Her varlığın sayısal bir şifresi vardır. Canlılarda bu şifre kromozomlar ve genlerdir. Tıpkı bir insan öldüğünde evrenin ona göre yok ama gerçekte nesnel olarak var olmaya devam etmesi gibi evren yok olsa da doğa yasaları var olmaya devam edecektir. Evren yok olduğunda var olmaya devam edecek olan doğa yasaları evren var olmadan önce neden var olmasın? Yani doğa yasaları evren yokken de vardır. Madde ve evren bunlara göre oluşmuştur. Hidrojen ve oksijen bu yasalara göre oluştuğu gibi, ikisinin birleşiminden oluşan su da bu doğa yasalarına göre oluşur. İki hidrojenle bir oksijenin bir araya gelmesi bir rastlantı olsa da bir araya geldiklerinde suya dönüşmeleri bir zorunluluktur. Organik molekülleri oluşturan atomlar belli uygun koşullarda rastlantısal ya da yapay olarak bir araya geldiklerinde organik bir molekül oluşturmaları bir rastlantı değil bir zorunluluktur. Doğa ve canlılık yalnızca rastlantının değil rastlantı ve zorunluluğun yani belirsizlik ve belirliliğin birlikte eseridir. Doğa ve evren nedenler nedenini gerektirmez. Bitkiler hayvanlar neden varsa, insan da aynı nedenle vardır. Canlı ve cansız her şey doğa yasaları ve evrimin zorunlu sonucu olarak vardır. Yaşam yalnızca dünyaya özgü değildir. Dünyanın koşulları gibi uygun koşullar olduğunda canlı oluşmaması mümkün değildir. Doğa yasaları dışında hiçbir şey sonsuz ve ölümsüz değildir. Evren de dahil her şey doğar, yaşar ve ölür. Yerine başkaları doğar. İnsan ölünce insanın beyninde kayıtlı olan, benliğini oluşturan nitelikler de ölür. Tıpkı doğumdan önceki süreçlerden ve kendimizin bilincinde olmadığımız gibi ölümden sonra da olmayacağız. Doğa yasaları birbiriyle uyumlu ve bağımlı ama evrenden bağımsız olarak var olan bir kurallar zinciri. İnsan düşünmeye başladığından beri bu kurallar zincirini keşfetmeye ve çözmeye çalışmaktadır. Büyük ölçüde de çözüp etkileyebilir, kullanabilir duruma gelmiştir. Biz doğa yasalarını ancak kendi çerçevesinde etkileyip kullanabilir, doğayı ancak doğa yasaları çerçevesinde kontrol edebiliriz. Doğa yasaları bütün canlı ve cansızları kapsar. Doğa yasaları ve doğada yarar ve zarar kavramı düşüncesi, bilinçliliği ve amacı yoktur. Doğa, doğa yasalarından kaynaklanan zorunlulukla davranır. Doğada her şeyin kendiliğinden oluşması gibi evren de kendiliğinden oluşmuştur. Evren, henüz tespit edilemeyen elektromanyetik dalgalar da dahil var olan tüm maddeselliktir ve bir bütündür. Uzay, temel karşıtlık olan eksi artı elektrik yüklerinin birliği ve çatışmasından oluşan enerji ve maddeyle doludur. Maddenin bulunduğu ortam dışında boş uzay yoktur. Uzayın kapsadığı madde dışında var olabilecek ve evreni oluşturabilecek olan soyut şey ancak doğa yasaları olabilir. Evrenin yoktan var olamayacağını kabul etmek, evreni bir Tanrı’nın yarattığını kabul etmektir. Materyalizmin evreni ezeli ve ebedi kabul etmeleri de bu Tanrı fikrinden kaçınmak içindir. Oysa akla, mantığa daha uygun olan evrenin ezeli ebedi var olduğu yerine evrenin doğa yasalarına göre yoktan evrimleşmiş olduğunu kabul etmektir. Evren, canlı, insan ve toplum doğa ve toplum yasalarının zorunluluğunun ve rastlantının birlikte ürünüdür. Doğa yasaları ve doğa canlı cansız, bilinçli bilinçsiz ayrımı yapmaz, onlar için karıncayla insanın bir farkı yoktur. Doğa ikisini de hem var eder ve besler hem de acılar verir, yok eder. İnsanlar doğa yasalarının umrunda değildir. Yaşam olup olmaması güneşin umrunda değildir. Doğa yasalarının ve doğanın eylemlerine bir amaç ve anlam yükleyen, bunları insan suretinde bir Tanrı olarak konuşturan, doğal nedenleri doğaüstüne dayandıran biz insanlarız. Tanrıları yaratan, öküze tapan da insan aklı, hayvanların yeteneklerine yapay olarak sahip olan, doğada olmayan çeşitli madde ve araçları yapıp uzayı keşfe çıkan da insan aklıdır. Tanrı kavramı insan düşüncesinin ve aklının ilkel evresinin bir yan ürünüdür. Doğa yasaları, evren, insan, Tanrı’nın akıllı tasarımı değil, Tanrı, insanların düşünmeye başladıklarında, doğa olaylarının bilinmezliğinden, ölüm korkusundan, acısından, ölümü kabul edememeden, sığınma ve korunma ihtiyacından kaynaklanan düşünce ve akıllarıyla yarattıkları akıllı tasarımıdır. İnsanı tasarlayan Tanrı değil, Tanrı’yı tasarlayan insandır. Yani evreni, insanı yaratan Tanrı değil, Tanrı’yı yaratan insandır. İnsanlar düşleriyle sayısız tanrı tasarlayıp yarattılar ve kendi yarattıklarına taptılar halen de tapmaya devam ediyorlar ne yazık ki ama bu evre insanlık tarihi içerisinde çok kısa ve geçici bir evredir. Kendisini ve diğer insanları köleleştiren, mutsuzluğu getiren de insandır, doğaüstü inançları, sömürüyü kaldırıp eşitliği, özgürlüğü, mutluluğu getirecek olan da insandır.

Ahlaklı olmak için de doğaüstü inanç ve dinlere gerek yoktur. Doğaüstü güçlerden ve korkulardan kaynaklanan ahlak, gerçek ahlak değildir. Gerçek ahlakın kaynağı ve gerekçesi doğaüstü güçler, dinsel inanç ve korkular değil, akıl, mantık, vicdan, insan doğası, insan hak ve özgürlükleri ve toplu yaşamın gereğidir.

Bu yüzden din ve bilimi uzlaştırmaya çalışmak, birbiriyle çatıştıklarını görmezlikten gelmek, ört bas etmeye çalışmak ya da dini içeren ve eleştiren konulardan ve kitaplardan sürekli kaçınmak, bilimin ve insanlığın gelişimini engellemek ve geciktirmekten başka bir şey değildir.

Tanrı ve cehennem korkusundan zihinleri felç olmuş kişiler bilimsel kitapların dinsel inancı zayıflattığının farkına vardıklarında kitap okumayı reddeder ve kötülerler, dinsel konu ve tartışmalardan sürekli kaçınırlar. Bu tür kitaplar okumayı reddettikleri gibi dinsel kitaplar ve kutsal kitapları da okumazlar. Ama zihni zehirlenmemiş ya da bunu aşabilmiş özgür zihinli, kendine güvenen kişiler bilimsel ya da dinsel her türlü kitabı okuyabilirler.

Gerçekleri kabul edemeyip kaçan, kendilerini ve başkalarını kandırıp avutan bu kesimlerce hep denildiği ve sanıldığı gibi okumak, kafayı karıştırmaz, kafayı üşüttürmez, aklı oynatmaz; tam tersi başlangıçta daha da karıştırsa da zamanla kafanın karışıklığını giderir, karışık kafayı düzenler, aydınlatır. Ama kapasitesi yetersiz ya da zihni doğaüstü inançlarla aşırı zehirlenmiş veya bazı doğruları fark etmiş ama yeterince okumadığı için de bir boşluğa düşmüş, olaylar ve gerçekler karşısında aşırı karamsarlığa, kaygı ve üzüntüye kapılmış kişiler için bu tehlike söz konusudur ne yazık ki.

Oysa doğrular, gerçekler fark edildiğinde, doğaüstü inançların gerçek dışı olduğu kavranıldığında, bunların yerine bilimsel açıklamalar konulduğunda, dinler ve dinsel düşünce evresinin insanlık tarihi içinde çok kısa ve geçici olduğu kavranıldığında içine düşülen boşluk da kaygı da geçicidir. Doğaüstü inançlar, cahillik, gericilik, şiddet, katliam gibi olaylar ve durumlar karşısında kaygı ve karamsarlığa kapılmaya gerek yoktur. Çünkü bunlar insanlığın yaşaması gereken zorunlu ama geçici evrelerdir yalnızca, binlerce yıl sürse de er ya da geç değişecek, gelişecek, düzeleceklerdir. Çünkü biyolojik, toplumsal, sosyal, kültürel, bilimsel her türlü evrim, duraklamalar, gerilemeler, sapmalar ve sıçramalar, rastlantı ve sürprizlerle iki ileri bir geri şeklinde ilerlese de sanıldığının tersine sonuçta daha mantıklıya, doğruya, herkesin yararına ve iyiye doğru ilerlemektedir. Çünkü doğal seçilim sürekli uyum sağlayamayanları eleyerek, daha uyumluyu ve daha iyiyi seçer, dolayısıyla tek tek türlerin evrimi ve bakteriden insana varan genel evrim herhangi bir doğal ya da yapay bir engelle karşılaşmadığı sürece daha iyiye, daha yetkine doğru ilerler. Koşullara göre en uyumlu ve yetkine ulaştığında evrim durur. Daha iyiye doğru ilerleme doğaüstü bir amaç ve yönlendirme sonucu değil doğal seçilimin zorunlu sonucudur.

Fizikteki çoğu yasa ve ilke gibi ‘’en kısa yol’’ ilkesi jeolojik, biyolojik ve toplumsal evrimde de geçerlidir. Fizik, biyoloji ve toplumda geçerli olan yasa ve ilkelerin bazıları farklı olabilir ama birbirlerine aykırı olamazlar. Birbirlerini dışlamak yerine, tam tersi tamamlayıp bütünlemeleri gerekir. Evrim de mümkün olan en kısa yolda ilerlemektedir. En kısa yolun anlamı, daha bilimsel, daha mantıklı, daha doğru, daha herkesin yararına ve daha iyi olandır. Fizikteki ‘bir engel ve bir etki olmadığı sürece nesneler hareketlerini korur; giden, gitmeye devam eder, duran, durmaya devam eder’ anlamındaki eylemsizlik ilkesi jeolojik, biyolojik, toplumsal evrimde de geçerlidir. Evrim, bir engel ve etki olmadığı, şartlar ve olanakların mümkün kıldığı ölçüde daha yetkine, iyiye doğru gider. Toplumsal evrim, insanlar aracılığıyla gerçekleşir. Elbette iki ayakla yürüyen, ellerini çok iyi kullanabilen fizyolojik yapısı, zekası, düşünebilmesi, okuyup yazması, bilimi, teknolojisi, kültürü ve bilinciyle diğer canlılardan ayrılan insan, evrime müdahale edebilir, tehlikeleri, zararları, kötülükleri önleyebilir, mücadele ederek doğru yola girmesini ve daha iyiye gitmesini hızlandırabilir.

Kitap okumayan kesim, en önemli eğitim araçlarından TV den de yeterli eğitim alamadığı gibi yanlış eğitimler alır. Özellikle günümüzde TV, gerçekleri bildirip öğretmekten ve bilimsel olarak eğitmekten çok uzak olduğu gibi insan hak ve özgürlüklerine, bilime aykırı, kapitalist, dinsel, geleneksel, etnik değerleri empoze eder ve çok yanlış yönlendirmeler yapar durumdadır. Elbette gazete ve dergiler de aynı durumdadır. Günümüzde bu durumdaki medyayı izleyenler, insanları, olayları görür; okuyan, düşünen, sorgulayanlar ise davranışların ve olayların nedenlerini, kaynaklarını, çözümlerini görürler. Ama biz görmesek de medya gelişerek bilimsel kılığa bürünmüş dinsel eğitim yerine bilimsel eğitim verir duruma gelecek kitapların da her zaman ayrı bir yeri olacak ve okunmaya devam edilecektir.

Kitabelerden e-kitaba uzanan yazının ve kitabın tarihi, aynı zamanda sansürlenen, reddedilen, yakılan, yok edilen kitap ve yazarların tarihi olduğu gibi okumanın toplumda yaygınlaşmasının da tarihidir. Dinlerin kutsal kitapları ilk yazılan kitaplardandır. Her din önce kendi kitabını yazmış diğer kitapları ise yakmıştır. İskenderiye kütüphanesini önce Hıristiyanlar sonra Müslümanlar yakmıştır. Ama bu yakıp yok etmeler, canlılığın en üst düzeyi olan düşünme, sorgulama aşamasına ulaşmış, anlama, öğrenme, okuma aşkıyla yanıp tutuşanları engelleyememiştir; doğruları, gerçekleri geciktirdi ama engelleyememiştir. Okuma geçici süreler için azalsa da uzun vadede artmıştır. Günümüzde internet ve e-kitapla birlikte haber, bilgi, duygu ve düşünce paylaşımı da artmış dolayısıyla okuma ve yazma da artarak topluma yayılmaya başlamıştır.

İnsanlar ölür, kitaplar ölmez. Yol gösterici olarak dinleri değil, bilimi, esas alan, insanlara, insanlığa katkıda bulunan, doğru bilgiler, düşünceler veren, çağlarını aşmış, uzun çağları kapsayan, hümanist ve evrensel (enternasyonal) yazılmış iyi kitapların yazarları da eserleriyle yaşamaya, insanlığa yol göstermeye devam ederler.

Evreni, doğayı, canlıyı, insanı, toplumu, kendimizi tanımamız, nereden gelip nereye gittiğimizi doğru bir şekilde öğrenip algılamamız için okunması gereken kitapları okumamanın nedenleri şöyle sıralanabilir:

Yeterli düzeyde bir zihinsel kapasite, temel bilgileri içeren bilimsel bir temel ve merak olmaması.

Beslenme, barınma, sağlık, eğitim, iş, aşk, sevgi, cinsellik gibi temel ihtiyaçlar, sorunlar, geçim derdi, iş yaşamının yoğun olması yüzünden kitap okumaya vakit olmaması, vakit olsa da insanın zihninin kitap okuyamayacak kadar bu sorunlarla meşgul olması.

Bilimi, okumayı para etmeyen, evrenin oluşumuna kesin yanıtlar veremeyen, faydası olmayan boş bir uğraş olarak görmek.

Kitaplarda neler olduğundan haberi olmamak, bilmediğini ve neleri bilmediğini bilmemek, okunması gerektiğinin bilincinde olmamak.

Çevresinde kitap okuyan birilerini görmemek, kitap okuma alışkanlığının edinilmemiş olması. Anne babaların, üniversite mezunlarının, akademisyenlerin, öğretim görevlilerinin, öğretmenlerin genelinin kendilerinin kitap okumuyor olmaları. Okumanın öneminden bahsedilmesi ama okuma alışkanlığı edindirmek üzere okumak ve kitaplar hakkında ayrıntılı eğitim verilmemesi. Okuma alışkanlığı edindirmek için kitaplardan neler öğrenilebileceğinden, çeşitli kitapların adlarından, konularından, içeriklerinden, yazarlarından, tanıtım yazılarından, bahsedilmeli, okuma dersleri olmalı, kitaplardaki konularla ilgili neler düşünüldüğüne dair sohbet ve tartışma açılarak, sorular sorularak, kitaplardan bölümler okunup yarım bırakılarak merak uyandırılmalı. Okumanın yarım bırakılarak merak uyandırma yöntemi okul öncesinden başlanmalı.

Doğaüstü güçler ve otoritelerin üstünlüğü inancına saplanmışlık, bilimi değil dini yol gösterici olarak kabul etmek.

Doğaüstü inançlar ve korkularla zihninin aşırı zehirlenmesi nedeniyle gerçeklerle ve kendisiyle yüzleşmekten, değişmekten, inancını kaybetmekten ve var olduğuna inandığı öteki dünyada cezalandırılmaktan korkmak, özgür, kendine güvenli, cesur, meraklı bir zihne ve iradeye sahip olmamak. İnsanı hayvandan ayıran en temel niteliklerden olan aklını, mantığını kullanma, düşünme, sorgulama, araştırma, özgün düşünce ve fikirler üretme, yaratıcılık, özgür iradesiyle hareket etme yetisinin gelişmemiş ya da köreltilmiş olması.

Kitap okumanın akıl ve ruh sağlığını bozacağının sanılması. (Okuyanlar, okumayanlardan ‘’Kafayı yiyeceksin’’ , ‘’Kafayı üşüteceksin’’şekline tepkiler alırlar hep.)

Kitapların emekçi büyük bir kesime göre pahalı olması.


Neden Okumalı?

Okumak, insanın anlama, konuşma, ifade etme ve yazma yeteneğini geliştirir. Okumak, bilgi edinmek, anlamanın, düşünmenin, ifade etmenin ve yazmanın sermayesidir. İnsan ne kadar doğru kitaplar okur ve ne kadar çok okursa bilgisi, bilinci, düşünceleri, fikirleri, yazma isteği ve becerisi o kadar gelişir.

Okumak bilgi sağlar, düşündürür. Okumak, insanı daracık çevresinden çıkarıp dünyayı, evreni gezdirir, bilmediklerini öğretir, görmediklerini gösterir, yaşamadıklarını yaşatır, geçmişi öğretir, geleceği gösterir, insanı eleştiriye, gelişmeye, değişmeye, ilerlemeye açık hale getirir, insanın daha doğruyu, iyiyi, güzeli bulmasına yardımcı olur. Okudukça insanın zihni gelişir ve özgürleşir. Daha mantıklı ve bilinçli düşünerek doğruyu yanlışı ayırt edebilir, olguları, olayları ve sorunları daha iyi anlayıp, yorumlayarak doğru ve kolay çözümler bulabilir. Geçmişi, günümüzü ve geleceği, nereden gelip nereye gittiğimizi anlayabilir, görebilir. Hayatı ciddiye alıp daha bilinçli, anlamlı, huzurlu, özgür ve mutlu yaşayıp çok daha iyi değerlendirebilir kısacık ve biricik ömrünü.

Okumak, başkalarının haklarını çiğnemek, onları haklarından mahrum bırakmak, engellemek, korkutmak, fiziksek, cinsel, sözel, psikolojik baskı ve şiddet uygulamak, sorumlu ve zorunlu olmadıkları, istemedikleri şeyleri yapmaya zorlamak, yalnızca kendisini ve çıkarını düşünmek, yalan söylemek, sözünde durmamak, insanları kandırmak, kullanmak, rüşvet, dolandırıcılık, hırsızlık, emanete ihanet, taciz, tecavüz, çıkar karşılığı arkadaşlıklara ve cinsel ilişkiye girmek gibi davranışlarda bulunmamak, farklı düşünce ve inançlara, davranışlara, tavırlara, olaylara karşı daha soğukkanlı, sakin, mantıklı, anlayışlı, sabırlı, hoşgörülü, saygılı olmak anlamında insanın davranışlarını, karakterini, ahlakını yani insanlığını geliştirir.
Haksızlıkları, baskıyı, ezilmeyi, sömürüyü fark ettirir, bunlara karşı duyarlılığı ve karşı koymayı geliştirir.

Okumak insanı yanlışlardan, hatalardan, suçlardan, kötü alışkanlıklardan, üzüntülerden, acılardan, sıkıntılardan ve depresyondan, uzaklaştırır, kendine güveni artırır. Karşısındakinin ve kendisinin hatalarını, kötülüklerini ve suçlarını affetmeyi, ders çıkarıp düzeltmeyi, başkalarıyla ve kendisiyle barışık olmayı kolaylaştırır.

Okumak zihnin gıdasıdır, ruhun gıdasıdır, daha ahlaklı, daha insan olmaktır, özgürlüktür, mutluluktur.

Okumayan, bilmediğini bilmediği gibi neyi bilmediğini de bilmez. Bilgisi olmayanın düşüncesi de olmaz. Bilgisi ve düşüncesi olmayanın her çekilen yere gitmesi, yanlış yönlendirilmesi, yanlış yollara sapması, yanlış düşüncelere ve inançlara sahip olması, yanlış, tehlikeli ve zararlı davranışlarda bulunması çok daha kolaydır.

Okumayan, bilimi ve bilimsel düşünmeyi öğrenmeyen, bilimsel gelişimi izlemeyen, reddeden insanlar ve toplumlar, bozulmaya, gerilemeye, sömürülmeye, evrim sürecinde elenmeye ve yok olmaya mahkumdurlar. Uygar olmanın, gelişmenin, değişmenin, ilerlemenin yolu kitaplardan geçer.

Aydın kişi deyince yüksek öğrenim görmüş okuyup yazan kişi anlaşılır. Oysa her okuyup yazan, aydın olamaz. Aydın, aklını, mantığını kullanmayı, bilimsel düşünmeyi, sorgulamayı ilke haline getirmiş, toplumunu ya da çağını bilimsel yönde aşabilmiş ve öğrendiklerini, fark ettiklerini, keşfettiklerini, doğru yolu insanlara göstermek, anlatmak için çabalayan kişidir. Aydınlanmak, aydın olmak doğaüstü inançlardan kurtulma ve başkalarını ve insanlığı da bunlardan kurtarma çabasıyla orantılıdır. Bu ise ancak dini değil bilimi yol gösterici kabul etmekle, bilimi ve bilimin yöntemlerini, ilkelerini, yasalarını esas almakla, inanç yerine bilimsel bilgi edinmekle, dinsel düşünce yerine bilimsel düşünceyi geçirmekle, asla doğaüstü güçlere başvurmamakla, onları reddetmekle, doğal olayların nedeninin doğa yasaları olduğunu kabul etmekle, doğanın nedenlerini doğaüstünde değil doğada aramakla yani bilimsellikle olur. Ne yazık ki henüz bilimsel düşünebilenler, aydınlananlar ve gerçek aydınlar kumsalda bir avuç kum gibidir. İnsanlık ve bilim ve bilimsel düşünce daha çok yenidir ve herkesin harcı değildir. Ama gelecekte dinsel düşüncenin yerini tamamen bilimsel düşünceye bırakması kaçınılmazdır. Bu ise düşünmek, okumak, araştırmak, doğru bilinenleri sorgulamakla olacaktır. Evrimsel gelişimde daha iyiye, ileriye götüren yenilikler, tıpkı biyolojik evrimde olduğu gibi önce küçük bir azınlıkta başlar sonra eskiler elenir, daha uyumlu yeniler çoğunluğa geçer. Bu yüzden bilim boşluklarını doldurdukça aydınlananlar ve kendi boşluklarını dolduranlar çoğunluğa geçecek, sonunda Tanrı’ya yer kalmayacaktır. İçinde bulunduğumuz evre Homo sapiens sapiens evresidir, ancak gelecekte bunlar da elenecek yeni bir insan türü ortaya çıkacaktır. Şimdiki insanlar ise geleceğin insan türleri yanında maymun türleri gibi kalacaklardır.

Günümüze geçmişten ve gelecekten bakmak gerekir. Doğaüstü inançlardan, dogmatizmden kurtulmak, insanlığın tam olarak aydınlanması ve bilimsel düşünceye tam olarak geçişi; bilim, teknoloji ve insanlığın yeniden doğuşu, asıl başlangıcı olacaktır.

İnsanı hayvandan ayıran, zeka, akıl, düşünme, sorgulama ve bilinç derecesidir. Öleceğini bilen ve Tanrı’yı yaratan yalnızca insan aklı olduğu gibi doğa yasalarının farkına varan, onları bulan, onları kavrayıp kullanan da yalnızca insan aklıdır. Tanrı kavramı insan aklının aklını kullanmaya başladığı ama henüz bilgisiz olduğu ilkel evrede ortaya çıkan bir yan ürünüdür. Bilinmezlik bilgisizlikle doğru orantılıdır. Hayvanlar bilip bilmediklerinin, neyi bilip neyi bilmediklerinin bilincinde değillerdir. İnsan bilgi edindiği, bilinçlendiği oranda hayvandan ayrılır, bilinmezliği gizemselleştirmekten, kutsallaştırmaktan kurtulur. Okumak ve yazmak, bilinçlenmeyi sağlayan ve insanı hayvandan ayıran en önemli unsurlardan biridir. Okumak ve yazmak insana özgüdür, hayvanlar okuyamaz, insan okur. İnsan, okuduğu oranda bilinçlenir, bilinçlendiği oranda hayvanlardan ayrılır, insanlaşır. İnsan okudukça, birikimlerini paylaşma gereksinimi duyar, hiç kimseye ve doğaya zarar vermeme, insanlara, toplumuna ve insanlığa yararlı olma zorunluluğu duyar.

Dolayısıyla, okumak, boş vakitlerini hoş geçirme aracı değildir. Okumak, bir zorunluluktur. İnsanın kendisine, çevresine, toplumuna ve insanlığa karşı bir borcu, bir görevidir.

Okunması gerektiğinin bilincine varabilen, okumanın heyecanına, zevkine, mutluluğuna varabilen kişi her fırsatı değerlendirir, okumak için fırsat yaratır. Kitabını, kalemini, not defterini sürekli yanında, elinin altında bulundurur; teneffüs, ara ve molalarda, bekleme salonlarında, yolculukta, sahilde, piknikte vb. her fırsatta okuduğu kitaba sarılır.


Ne Okumalı?

Yeni bir kitap alabilmek, yeni bir kitaba başlamak, yeni bilgi ve düşünceler öğrenmek, okuduklarını düşünmek, sorgulamak, eleştirmek, yanlışları bulabilmek, yerlerine daha doğruları, gerçekleri, iyileri bulabilmek, keşfedebilmek, okuma alışkanlığı edinen kişinin en büyük heyecan, sevinç, zevk ve mutluluklarındandır.

Okumak, ders kitapları, mesleki kitaplar, gazete, magazin dergileri, dinsel kitaplar okumak değildir.


Ezbercilik

Okumak, yalnızca bilgi edinmek, bunları ezberlemek değildir. Okunan ya da öğrenilenler sorgulanmayıp olduğu gibi doğru kabul ediliyorsa, yanlışlar ve doğruları aranmıyorsa, yanlış tarafları atılıp doğru tarafları alınarak sentezlere gidilmeye, yeni düşünce ve bilgiler üretilmeye çalışılmıyorsa, okunanlar, öğrenilenler konuyla ilgili başka soru ya da sorunlara aktarılamıyorsa, işlevsel hale getirilip kullanılamıyorsa bu ezberciliktir, okunan ve öğrenilenler algılanmamış, kavranmamış demektir.

Örneğin, diyalektiği öğrenen birisi her şeye siyah beyaz bakmaya, ya doğru, ya yanlış, ya iyi ya kötü görmeye devam ediyorsa, siyah ve beyaz dışında grinin yığınla tonu olduğunu, genelde her şeyin, herkesin doğru ve yanlış, iyi ve kötü tarafları olduğunu, her şeyin bir derecesi olduğunu göremiyorsa, ilerlemeleri ve gerilemeleri göremiyorsa diyalektiği kavramamış demektir.

Materyalizmi okuyup da doğadaki nedenleri doğaya değil de doğaüstüne dayandırmaya, bir yaratıcı olduğuna inanmaya devam ediyorsa materyalizmi kavramamış demektir.

Diyalektik ve tarihsel materyalizmi okuyup da burjuva kapitalist demokratik milli devletler evresinin feodal din devletlerinden ileri, sosyalist dünya devletinden geri olduğunu, milli devletler evresinin geçici bir evre olduğunu göremiyorsa diyalektik ve tarihsel materyalizmi kavramamış demektir.

Irkçılığı okuyup da siyah-beyaz ayrımında gördüğü ırkçılığı Türk-Kürt ayrımında göremiyorsa ırkçılığı kavramamış demektir.

Dinler tarihini okuyup da İslamiyet’in de diğer dinler gibi insanlar tarafından oluşturulduğunu, diğer büyük dinlerin evrimleşmiş hali olduğunu, sonunda tümünün reddedilip ateizme varılacağını göremiyorsa dinler tarihini kavramamış demektir.

Bu örnekler yığınla artırılabilir.

Okumak yalnızca roman okumak da değildir. Bunun yerine film izlemek daha iyidir. Çünkü filmler görsel romanlardır. İzlemek okumaktan kolay olduğu gibi görsellik romana renk katarak daha zevkli hale getirir. Roman yalnızca okumaya başlangıç aşamasıdır. Bu aşamadan sonra okunması gereken asıl kitaplara geçilmez ve bunlara devam edilmezse yalnızca roman okumak pek bir işe yaramaz. Aşk ve macera romanları ya da bilimi ve felsefeyi roman şeklinde anlatan, dinsel inançları roman şeklinde sorgulatan, eleştiren bilimsel ve felsefi romanlar da aklının sahibi olmayıp aklına ve inancına güvenmeyen, düşünceleri dayatma olarak kabul eden ve okunması gereken konuları direkt anlatan, düşünceleri direkt söyleyen kitapları okumaktan, etkilenmekten, inancını kaybetmekten korkan, çekinen, ağır, sıkıcı zor ve stresli bulan, başlangıç aşamasında olanlar içindir. (Düşünceler dayatma olarak kabul edilirse hiç kitap okumamak gerekir çünkü bilim öğreten kitaplarda bile yanlış ya da doğru belli bir felsefe ve ideoloji gizlidir. Bunu fark edebilmek, yanlış felsefe ve ideolojilerden etkilenmemek, bilimin saptırılıp saptırılmadığını anlayabilmek için yeterince okuyup doğru bilgi, felsefe ve ideolojiye sahibi olmak gerekir. Bu yazının konusu olmamakla birlikte burada kısaca bahsetmek gerek; felsefenin iki ana dalından bence bilimle uyuşan ve doğru olan idealizm değil diyalektik ve tarihsel materyalizmdir.)


Piyasada yığınla kitabın bulunduğu, ilerlemenin ışık hızıyla gerçekleştiği, görsel ve internet kültürüne geçtiğimiz çağımızda, nereden gelip nereye gittiğimiz, savaş, çatışma, şiddet, sömürü, yoksulluk gibi konularda bize bir şeyler katıp daha fazla bilinçlendirmeyen, yol göstermeyen, suya sabuna dokunmayan, düşündürmeyen, sarsmayan, daha fazla insan yapmayan, direkt söylemeyip lafı dolandıran, eveleyip geveleyen, kitapları okumak, vakit kaybından başka bir şey değildir.

Bu yüzden kitap alırken eskiye göre çok daha seçici olmak, bilimsel olup olmadıklarına, yani doğaüstü inançlara dayanıp dayanmadıklarına, yol gösterici olarak dini değil bilimi esas alıp almadıklarına, bilimin verilerine, ilkelerine, yöntemine aykırı olup olmadıklarına, ayrıca din, ırk, milliyet, cinsiyet ayrımı, propagandası, aşağılaması yapıp yapmadıklarına dikkat etmek gerekiyor. Bilimsel olmayanları da bir fikir edinmek, karşılaştırmak için az sayıda da olsa alıp okumak gerekir. Örneğin herhangi bir dini öven, inandırmaya çalışan kitapları o dini eleştiren kitaplarla ve o dinin kutsal kitabıyla birlikte okumak gerekir. İslamiyet’in söylediklerini hep duyar, okuruz. Bir de İslamiyet’i ve diğer dinsel inançları sorgulayan, eleştiren, reddeden kitapları okumak gerekir. Kitap en iyi dosttur, dostlar gibi iyi seçilmelidir.

Kitap seçimine, merak edilen konularda başlıkları olan kitaplarla başlanabilir. Bilgisi ve görüşü beğenilen, takdir edilen birisinden kitap önerisi alınabilir. Daha önce beğenilen bir yazarın kitabıyla veya beğenilen bir yazıda, kitapta ya da kaynaklarda adı geçen bir kitap alınabilir. Başlığı beğenilen bir kitabın konusunu ve bilimsel olup olmadığı konusunda fikir sahibi olmak ya da daha iyi anlayabilmek için kitabın yazarına, yayınevine, arkasındaki kitap tanıtım yazısına ve kitabın başlangıcındaki içindekiler bölümüne bakılabilir.

Günümüzde basılı kitapların e-kitapları çıkmaya başlamıştır. E-kitaplar, yazı yazarken başka yazarlara atıfta bulunmak istenildiğinde ya da alıntı yapmak istenildiğinde kopyala yapıştır tekniğiyle alıntı yapılacak bölümü tek tek yazma zorluğundan ve zaman kaybından kurtaran çok büyük bir kolaylık getirmiştir. Çok daha ucuz ve birçok yerde de ücretsiz olduğu için e-kitapların çıkışıyla kitap almak, okumak, yazmak çok daha kolaylaşmış, kitapları koyacak yer ve muhafaza etme sorunu kalmamıştır.

Yazmak da bilgisayarla birlikte çok daha kolaylaşmıştır. Bilgisayar, ilk akla gelenler yazıldıktan sonra istenilen cümle ve paragrafların yerlerini değiştirmek, ekleme çıkarmalar yapmak ve yazıyı düzenlemek konusunda eski elle yazmaya göre çok büyük bir kolaylık sağlamıştır.

En iyi üniversite, iyi bir kütüphanedir. Kitap en iyi öğretmen, okumak en iyi öğrenimdir. Dikkat edilecek olursa bilime katkıda bulunmuş bilimcilerin çoğu, kendi merak ve istekleriyle kendi alanları dışında bilim ve felsefe kitapları okuyanlardır.

Okunması gereken kitaplar ve konuları kabaca şöyle gruplandırılabilir:

Dinlerin kutsal kitapları

Dinler tarihi

Bilim tarihi

Felsefe (düşünce) tarihi

Etnik ve siyasi tarih

Kozmolojik ve jeolojik tarih (Evrenin ve dünyanın evrimi)

Canlılığın, yaşamın ve insanın oluşumu ve evrimi

Evrim, Görelilik, Kuantum, Büyük Patlama gibi en önemli ve en son teoriler

Bilimin yöntemleri, kavramları, ilkeleri, yasalar

Önemli keşifler yapmış bilim insanları, keşifleri ve mücadeleleri

Kişilik çeşitleri, kişilik ve davranış bozuklukları, psikolojik rahatsızlıklar ve nedenleri

Ülkemizin dinsel, etnik ve siyasi tarihi

Atatürk’ün Nutuk, Medeni Bilgiler ve Atatürk’ün yazdırdığı lise Tarih kitapları

Felsefenin farklı iki temel görüşü olan materyalizm ve idealizm

Kapitalizm ve komünizm

Diyalektik

Toplum yapılarının tarihsel gelişimini ve evreleri

Diyalektik ve tarihsel materyalizm

Bilimi, siyaseti, felsefeyi güncel olarak izleyen dergiler

Nasıl Okumalı?

Kitabı daha iyi anlayabilmek, kitap bittikten sonra kitabı özet şeklinde tekrar okuyabilmek, gerektiğinde yazı yazarken alıntı yapabilmek için doğru ya da yanlış görülen önemli kısımların altı çizilerek, kitap sayfasının kenarlarına, boş kısımlarına ya da ayrı bir yere özetini çıkaracak şekilde notlar alınarak, gerektiğinde düşünceler eklenerek okumalıdır.

En önemlisi de konunun uzmanı yazmış bile olsa mutlaka sorgulanarak okunmalıdır. ‘’Ben ondan daha mı iyi bileceğim’’ deyip kendimizi küçümsememeli, kendimize güvenmeli, profesör de olsa sonuçta onun da bir insan olduğunu, yanlışları, eksikleri olabileceğini, yanlış felsefeye sahip olabileceğini dikkate almak gerekir.

Bu konuda bir bilimcimiz şöyle diyor:

‘’Ortaçağ dogması ve Ortaçağ mantığında yaşaması gereken birçok insan, herhalde yanlış bir planlamadan dolayı ne yazık ki zamanımızda doğmuş; doğmakla da kalmamış bir kısmı üniversitelerde hoca olmuşlar.’’ Prof. Dr. Zafer Gençaydın (aktaran: Prof Dr. Ali Demirsoy)


Öğrencilerin ezbercilik ve sorgulamama alışkanlığı üzerine Prof. Dr. İlhan Arsel de şöyle diyor:

‘’Bütün tatlı ve mutlu anılarıma rağmen, otuz yılı aşkın Üniversite hocalığım boyunca beni daima karamsarlık içerisinde tutan bir izlenimim olmuştur ki, o da öğrencilerimin büyük çoğunluğunun, her ne kadar çalışkan ve öğrenim şevkine sahip bulunmalarına rağmen, ders sırasında ağzımdan çıkan her sözü, hiç çürütmeye kalkışmadan, hiç tartışmadan, ve daha açıkçası hiç düşünme gereği duymadan gerçeğin ta kendisi imiş gibi kabul etmeleridir. Hem de kendilerine tartışma saati ayırmış olmama rağmen.
…Yani, benim bir profesör olarak yanlış ya da tutarsız bir şey söyleyebileceğimi aklından geçirmek şöyle dursun; fakat söylediklerimi inceleme, eleştirme, sentezleme ve böylece gerçeklere kendi diyalektiği ile erişme gereksinimini duymamaktadır.

Söylenenleri(ya da belletilen şeyleri), incelemeden, hiç muhakeme etmeden, hiç akıl süzgecinden geçirmeden, olduğu gibi kabullenme geleneği, yaratıcı zekaya ve fikirsel gelişmeye oluşum fırsatı bırakmayan bir hastalıktır ki Batı dünyasını da vaktiyle, hem de 1500 yıllık uzun bir süre boyunca, karanlıklarda tutmuştur. Batı’nın 18. yüzyılda kurtulabildiği bu hastalık, bugün hala geri kalmış nice ülkelerde ve özellikle bizim gibi şeriat heveslisi toplumlarda, hükmünü sürer; sürmesinin başlıca nedeni, ‘’gerçek’’ denen şeyin, ancak dondurulmuş tek bir kaynakta (örneğin, Kutsal sanılan kitaplarda) bulunduğu inancına saplandırılmış olmaktır. Bu saplanmışlık nedeniyle kişi, ‘’gerçek’’ diye kendisine belletilenlerin, akla ters ve birbiriyle çelişir verilerden oluştuğunun farkına varmaz. Bu nedenle kafa yapısı iki atın birbirine ters yönde çektiği bir arabaya benzer.’’

Bir öğretmenin, profesörün yüzlerce öğrencisi olur, ama aydın bir öğretmeni, bir profesörü aşabilen öğrenci ya hiç olmaz ya da birkaç kişidir ancak. Bunlar öğretmenini sorgulayıp eleştirebilenlerdir. Bilimsel ve sosyal evrim bu, hocalarını, duyduklarını, okuduklarını, gördüklerini sorgulayabilen, aşabilenlerin öncülüğünde ilerler.

Bilimsel ve kültürel ilerleme doğru bilinenler sorgulanarak, doğru bilinen yanlışlar bulunarak, bunları eleyip yerlerine doğrularını koymaya çalışarak gerçekleşebilir ancak. Bilim tarihi bize ilerlemenin bu şekilde gerçekleştiğinin yığınla örneğini verir. Kopernik, Aristoteles ve Batlamyus’tan beri yüzlerce yıl yanlış bilinen dünyanın düz olduğu ve güneş ve gök cisimlerinin dünya etrafında döndüğü bilgisini sorgulamasaydı hala dünyanın düz ve evrenin merkezinde olduğunu sanacaktık. Einstein, Newton’u ve kendinden önceki bilgileri sorgulamasaydı uzayın eğri değil düz olduğunu, uzayda en yakın mesafenin bir eğri değil bir doğru olduğunu, genişleyen değil gördüğümüz düzende durağan olduğunu, zamanla birlikte dört boyutlu değil üç boyutlu olduğunu, gök cisimlerinin birbirlerini ışık hızından daha hızlı anında etki ile çektiklerini, ışığın hem tanecik hem dalga karakterinde olduğunu değil, tanecik olduğunu, ışığı esirin ilettiğini, Newton yasalarının evrensel yasalar olduğunu sanmaya devam edecektik, Newton yasalarının yalnızca dünya ve gezegenler gibi yakın mesafede geçerli olduğunu, ışık hızındaki ve uzaktaki cisimlerin hareketlerini, maddeyle enerjinin birbirine dönüşebildiğini, ikisinin aynı şeyin farklı görünümleri olduğunu ve korunduğunu bilmeyecek, maddenin enerjiden oluştuğunu anlayamayacaktık. Darwin canlıların nasıl oluştuklarını, türleştiğini ve çeşitlendiğini sorgulamasaydı, bugün oldukları şekilde yaratıldıklarına inanmaya devam edecektik, vd. Demek ki her duyduğumuzu, okuduğumuzu, gördüğümüzü sorgulamalı, henüz bilim çok yeni olduğu, bilinmeyen çok şey olduğu, büyük olasılıkla doğru bilinenler içinde yanlışlar olduğu için nerede yanlış olduğunu bulmaya, anlamaya çalışmalı, okurken, sürekli sormalıyız: Nereleri, hangileri yanlış ve eksik? Doğruları nelerdir?

Bilim herkese açıktır. İsteyen herkes bilimsel çalışma yapabileceği gibi üretilen hipotez ve bilgilerin geçerliği her an herkes tarafından denetlenebilir. Bu denetim sürecinde, yanlış olduğu anlaşılan bilgiler elenir. Bilim daha çok yanlışlar elenerek yerlerine doğruları araştırılarak ilerler.

Benim de bilgim var, benim de aklım, mantığım var diyen herkes bilimle uğraşabileceği gibi bilimi de sorgulayabilir, sorgulamalıdır da.

Bilimin ve insanlığın gelişmesinin önündeki en büyük iki engelden birisi dinsel otorite diğeri ise bilimsel otoritedir.

Bu yüzden bilim insanının olduğu gibi, okuyan insanın da ilk ilkesi ‘kendi üzerimde dinsel ve bilimsel otorite tanımıyorum’ olmalıdır.

Atatürk’ün ”Hayatta en hakiki mürşit ilimdir” dediği gibi, kendine en doğru, en güvenilir yol gösterici olarak dini değil bilimi esas alan, geriye değil aydınlanma hareketi doğrultusunda ileriye yönelen, başka dünyalar hayaliyle değil bu dünyaya göre yaşayarak hızla değişen dünyaya ayak uydurabilen, putlaştıran değil aşan, “fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür”, bireylerden oluşan bir bilgi toplumu olmak için,

Sokrates’ in “Kendini bil”, Yunus’un ”İlim ilim bilmiktir, ilim kendin bilmektir, sen kendini bilmezsen, bu nice okumaktır.” dediği gibi insanı hayvandan ayıran en önemli özelliği soyut düşünebilmek, düşüncelerini, bilgisini kültürünü aktarabilmek, kendini ve çevresini tanımak, nereden gelip nereye gittiğini merak etmek, araştırmak, kendisini geliştirmek, kontrol etmek, yönetmek, sürüden biri olmak yerine kendinin çobanı olabilmek, hayatının seyircisi olmak yerine oyuncusu olabilmek, eskilerin “insan-ı kamil”, Nietzsche’nin de “üstün insan” dediği insan olabilmek için,

Konfüçyüs’ün dediği gibi ”Kendine (ve sevdiklerine) yapılmasını istemediğini başkasına yapma”mak, kendine ve sevdiklerine nasıl davranılmasını istiyorsan başkalarına öyle davranmak için,

Mevlana’nın “Kim olursan ol, gel” dediği gibi insanları, dinlerine, dillerine, ırklarına, milliyetlerine, cinsiyetlerine göre değil, insanlıklarına yani karakterlerine, ahlakına, hak ve özgürlüklere saygı gösterip göstermediğine göre değerlendirmek, yanlışlarımızı düzeltip, doğruya ve iyiye yönelmek için,

Nazım’ın dediği gibi “Bir ağaç gibi tek ve hür ve bir orman gibi kardeşçesine”, yani, başkalarının hak ve özgürlüklerine ve doğaya zarar vermeden, farklı düşünüp davranabilen, gönlünce yaşayabilen, elinden geldiğince de insanlara, topluma, insanlığa faydalı olarak yaşayan, karanlığa küfredeceğine bir mum yakıp bişey yapan, üreten, yaratan, hak ve söz sahibi bir toplumcu birey olabilmek için,

Marks’ın ‘’Bütün dünyanın emekçileri birleşin’’ dediği gibi adaletsizliğe, haksızlığa, ezilmeye, sömürüye ezenlere karşı ezilenler olarak birleşip dünyayı değiştirmek için,

İslamiyet’in kutsal kitabının dediği gibi “Oku!”, beşikten mezara, bir ömür boyu.

Oku, ama sorgulayarak oku! Kendini sorgulatmayandan kuşkulanmak gerek, kendini sorgulatmayanın bir eksiği, bir yanlışı, bir çıkarı ya da bir suçu var demektir çünkü. Zoraki ya da korkuyla okuyup, anlamadan, düşünmeden, sorgulamadan, ezberlemekle; meraktan isteyerek, anlayarak, sorgulayarak, benzer ve karşıtlarıyla karşılaştırarak, bağlantılar kurup bağlantısızlıklara dikkat ederek, yanlışları atıp yerlerine doğrularını bulmaya çalışarak, sentezler yaparak bu bilgilerden yeni bilgiler üreterek diyalektik okumak ve düşünmek arasında çok fark var çünkü.

1 bölü 6 eşittir 0.16
25 bölü 0.16 eşittir 156 yıl
Yanlışı düzeltelim!

Nilüfer Tekin

Din, Ateizm, Tanrı, Ahlak ve benzeri konular üzerine sözler(Vasko Tan)




"varoluş hakkında düşünen kişi biraz muhaliftir çünkü varoluşu bir sorun sanır - sanki varoluş ona meydan okuyordur ve o da buna karşılık veriyordur, sırrı çözmelidir, gizemi yok etmelidir. savaşır."
osho

Zaman, çaba, acı ve gizlilik gerektiren dünyanın dört bir yanını sarmış dinsel ayin saçmalıkları, bir evrim psikoloğu için dinin insanoğluna hiçbir şekilde uyum sağlayamayacağının en belirgin işaretleridir."
MARKKOHEN

Gecenlerde HOUSE adli bir amerikan dizisinde ki ateist doktor diyordu "tanri insanlarin placebosudur". Placebo icinde ilac yerine seker vb seyler konmus ilac olmayan ilactir. Ama hasta gercek ilac kullandigini sanir...

Tanrılar ateistler gibidir; bu onlara bir amaç verir. ~ Terry Pratchett

Ateizm peygambersiz bir organizasyondur. ~ komedyen George Carlin

İnsanlığın en büyük trajedilerinden biri din tarafından vicdanlarının yoldan çıkarılmasıdır. ~ Arthur C. Clarke

Tanrı’yı yahudilerin öldürdüğüne inansam, yahudilere tapınırdım. ~ Bill Hicks

"Ben rasyonalizmi ateizme tercih ediyorum. Tanrı var mı sorusu ya da kadere ilişkin diğer nesneler mantık ötesinde ve rasyonelizmde hiç rol oynamıyorlar, bu yüzden savunarak ya da saldırarak zamanınızı kaybetmeyin. ~ Isaac Asimov

“Eğer bir tanrının var olduğu ortaya çıkarsa, onun kötü niyetli olduğunu sanmıyorum. Ama işin kötüsü epey beceriksiz olduğunu söyleyebiliriz.” Woody Allen

“Var olmayan yalnızca Tanrı da değil, bir de haftasonları tesisatçı bulmaya çalışın bakalım.” Woody Allen

“Şeytan diye bir şey olmadığını bilmiyor musunuz, o yalnızca Tanrı’nın sarhoş hali.” Tom Waits

“Tanrı yokluktur. Tanrı insanın tek başınalığıdır.” Jean Paul Sartre

“İnsanlar atalarıyla pek gurur duymuyor ve onları akşam yemeğine pek davet etmiyorlar.” Douglas Adams

“Dinler çoğunluğun korkusu ve azınlığın kurnazlığı üzerine kuruludur.” Stendhal

“Tanrıya inananlar için büyük soruların çoğu cevaplanmıştır. Fakat biz, Tanrı formülünü hazır olarak kabul edemeyenler için büyük cevaplar taşa kazılı değildir. Yeni koşullara ve keşiflere uyum sağlarız. Esneğiz. Ne sevgi bir emir olmak zorunda ne inanç bir dikta. Ben kendimin tanrısıyım. Biz kilisenin, devletin ve eğitim sistemimizin öğrettiklerini silmek için burdayız. Biz bira içmek için burdayız. Biz savaşı öldürmek için burdayız. Biz garipliklere gülmek ve hayatımızı ölümün bizi almaktan korkacağı kadar iyi yaşamak için burdayız.” Charles Bukowski

“Çalışmalarımın tüm gösterdiği, evrenin başlangıcının Tanrı’nın şahsi anlık bir isteği olduğunu söylemek zorunda olmadığınızdır.” Stephen Hawking

“Şimdiye dek dini cennet, cehennem, ölümden sonra yaşam yada Tanrı düşüncelerine dair en ufak bilimsel bir kanıt görmedim.” Thomas Edison

“Biz yalnızca çok sıradan bir yıldızın küçük bir gezegeninin üstündeki ileri bir maymun soyuyuz. Fakat biz Evren’i anlayabiliyoruz. Bu bizi özel kılıyor.” Stephen Hawking

“Yaptığım şey evrenin başlangıcının bilimsel kurallarla açıklanabileceğinin mümkün olduğunu göstermekti. Bu sayede, evrenin başlangıç kararının bir Tanrı’ya başvurularak açıklanmasının gereksizliği ortaya çıkar. Bu bir Tanrı’nın olmadığını kanıtlamaz, sadece Tanrı’ya bir ihtiyaç olmadığını gösterir.” Stephen Hawking

“Cennette ilginç insanların hiçbiri yok.” Friedrich Nietzsche

“Din, aklımızın bebeklik döneminden kalma bir şeydir, biz mantık ve bilimi rehber olarak aldıkça yok olacaktır.” Bertrand Russell

“Pek çok insan Pazarları bir saatliğine kilisede oturmaya bile katlanamıyor. Sonsuza dek buna çok benzeyen bir yerde nasıl yaşasınlar?” Mark Twain

“Gerçek kafir, kitlelerin tapındıkları tanrıları inkar eden değil; asıl, kitlelerin inandıkları tanrıları doğrulayan kişidir.” Epikuros

“Her kim için dünya nedensiz olarak görünüyorsa ve bu yüzden onun kendisi de nedensiz olarak var oluyorsa, işte onun için Tanrı mevcuttur.” Karl Marx

“Saplantı nevrozunu bir dinin oluşumunun patolojik karşılığı olarak değerlendirip bu nevrozu bireysel bir din, dini ise evrensel bir saplantı nevrozu olarak tanımlayabiliriz.” Sigmund Freud

“Dindarlar bazı nevrotik hastalıklara karşı büyük ölçüde korunaklıdırlar; evrensel bir nevrozu kabul etmiş olmaları onları bireysel bir tane edinme külfetinden kurtarır.” Sigmund Freud

“Tanrı, zalim olan; Tanrı, intikamcı olan; Tanrı, kıskanç olan; Tanrı, soykırımcı olan onun tek özrü var olmaması olabilir.” Stendhal

“Dünyayı yaratmış olan lütufkar bir Tanrı olsaydı ve evrende ahlaki bir düzen ve ölümden sonra yaşamolsaydı çok hoş olurdu; ama şu çok çarpıcı bir gerçektir ki, tüm bunlar bizim öyle olmasını istememizle sınırlı.” Sigmund Freud

“İnsanlar gerçek olmasını diledikleri şeylere inanırlar.” Jül Sezar

"Din yaygın bir tür ruh hastalığıdır.” Sigmund Freud

“Yukarda bizi izleyen bir şey olduğuna inanıyorum. Ne yazık ki o şey hükümet.” Woody Allen

“Ruhun ölümsüzlüğüne inanamam… Ben hücrelerin birleşimiyim, tıpkı New York şehrinin bireylerin birleşimi olması gibi. New York cennete gidecek mi?… Hayır; bizi doğa oluşturdu, her şeyi doğa yaptı, dinlerin tanrıları değil.” Thomas Edison

“Tanrı mı? Onu biz öldürdük, insanlık bugün şaşkınlık içinde, onun cenaze töreninde bulunuyor. Tanrı artık öldü, hepimiz Tanrı’nın katilleriyiz.” Friedrich Nietzsche

“Benim için fikir, maddi dünyanın insan aklında yansımasından ve düşünce biçimlerine dönüşmesinden başka bir şey değildir.” Karl Marx

Ben bir ateistim, hepsi bu. Ben birbirimize karşı iyi olmaktan, başkalarına yardım etmekten başka bir şeye inanmıyorum. ~ Katharine Hepburn

Ateistlerin ne ülke vatandaşı olarak değerlendirilmesi gerektiğini ne de vatansever olarak nitelendirilebileceklerini sanmıyorum. Bu Tanrı'nın altında tek bir vatan. Eski Amerikan Başkanı George H. W. Bush

"Tinsel bir dünyadan başka bir şeyin bulunmadığı gerçeği elimizden umuduzu alır, ama bize bir kesinlik bağışlar."
Franz Kafka

Dinlerin hepsi fabl, mitoloji gibiler. ~ Thomas Jefferson

Sana göre ben bir ateistim; Tanrıya göre, soylu muhalif. ~ Woody Allen

Ben neden bir ateistim? Kısa yanıt hiçbir alternatifi kabul etmiyor olmam. Onları inandırıcı bulmuyorum. Entellektüel gururu suçlayarak, botun diğer ayakta olduğu söylenebilir. Ateistler kesinlik hakkında hiçbir şeyi bildiklerini iddia etmezler, inananlar her şeyi bilirler. ~ Barbara Smoker

Hangisi daha tehlikeli: fanatizm mi yoksa ateizm mi? Fanatizm kesinlikle birkaç bin daha tehlikeli; ateizm asla kanlı bir tutku vermez insana ancak fanatizm verir; ateizm suçun karşısındadır, fanatizm ise suçu işlememeye yönlendirir. ~ Voltaire

Ateizm peygambersiz bir organizasyondur. ~ komedyen George Carlin

Siperlerde ateist olmaz. ~ Peder William Thomas Cummings

"Siperlerde ateist olmaz", ateizme karşı bir argüman değildir, siperlere karşı bir agümandır. ~ James Morrow

Ahlak, bireyin içindeki sürü içgüdüsüdür. - Friedrich Nietzsche

Dünya, mü’mine zindan, kâfire ise cennettir. - Muhammed bin Abdullah

Her şey dinin yanında: vahiy, kehanetler, hükümetin koruması, en yüksek değer ve tanınmışlık... ve hepsinden öte, doktrinlerini çocukluğun körpe çağında zihne kazıma, dolayısıyla neredeyse doğuştan gelen fikirler gibi görülmelerini sağlama şeklindeki paha biçilmez ayrıcalık. - Arthur Schopenhauer

"İnsan, içinde yok edilemez bir şeyin varlığından sürekli emin olmadan yaşayamaz; ancak gerek bu yok edilemez şey gerekse de bu güven kendisinden daima gizli olabilir. Bu sürekli gizliliğin kendini açığa vurma yollarından biri, kişisel bir tanrıya inançta kendini gösterir."
Franz Kafka

"Ev halkını koruyan Tanrıya inanmaktan daha keyif veren ne olabilir!"
Franz Kafka

"Olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıt gerektirir."
Carl Sagan

"Bazı insanlar vardır, eğer bir şeyi zaten bilmiyorlarsa, onlara anlatamazsınız."
Louis Armstrong

"Gözler sadece zihnin algılamaya hazır olduğu şeyleri görür."
Henry Bergson

"Aptalca sorular sorun. Eğer sormazsanız, aptal kalmaya devam edersiniz."
Alvan R. Feinstein

"İnsan kolay inanan bir canlıdır. Bir şeylere inanmak zorundadır. İnanmak için iyi bir sebep bulamadığında, elindeki kötü sebeplerle yetinir."
Bertrand Russell

"İnsanlar dünyanın düz olduğuna inandıkları zamanlarda haksızdılar. Dünyanın küre şeklinde olduğunu düşündüklerinde de haksızdılar. Fakat eğer dünyanın küre şeklinde olduğuna inanmanın, düz olduğuna inanmak kadar yanlış olduğunu düşünüyorsanız, sizin bakış açınız, bu ikisinin toplamından daha yanlıştır."
Isaac Asimov

"Kesin bilgi ancak çok az bildiğimiz zaman mümkündür. Bilgi miktarımız arttığında şüphemiz de artar."
Goethe

"Eğer bir insan kesin bilgiden yola çıkarsa, şüphelere ulaşır. Şüpheden başlamayı becerebildiğinde ise, kesin bilgiye ulaşır."
Sir Francis Bacon

"Şüphe ve belirsizlik içinde, bilgiden yoksun olarak yaşayabilirim. Bence bu şekilde yaşamak, yanlış olabilecek cevaplarla yaşamaktan daha ilginçtir."
Richard Feynman

"Toplum için tehlikeli olan, inançsızlık değil, inançtır."
George Bernard Shaw

"Aşırı şüphe, aşırı kolay inanmadan daha iyidir."
Robert G. Ingersoll

Beynim, ruhuma bir ağaç yada bir ev duyumsadığını telkin ettiğinde, yerini, boyutlarını ve başka özelliklerini bildiğim bir ağacın yada bir evin gerçekten benim dışımda var olduğunu hiç duraksamadan söylerim. Aynı şekilde hiçbir insan yada hayvan bu gerçekliği sorgulamaz. Örneğin bu kuşku bir köylünün aklına düşer ve karşısında duran kahyasının var olmadığını söylerse, çok geçerli nedenlerle adama 'deli' derler; oysa bir felsefeci böyle duygular geliştirdiğinde, sıradan insanlarınkini kat kat geride bırakan bilgisine ve engin kavrayışına hayran olmamızı bekler."
(Euler'in Bir Alman Prensesine Mektupları, Mektup 97, 1761)

"Bilim dünyası dışındakilerin, bilim hakkında en fazla canlarını sıkan şey, büyük ihtimalle doğaötesi iddiaların bilim adamları tarafından dogmatik bir şekilde reddidir. Fakat bilimin reddettiği, o iddialar değil, o iddiaları desteklemek üzere ileri sürülmüş kanıtlardır. Bilimsel kanıt, tanımı gereği, herkesin hemfikir olacağı kadar güçlü olmalıdır. Bilim adamları, sihirbazlar gibi, gösterinin en önemli yerinde ellerini örtemezler. Bunu yaparlarsa seyirciler yuhalar ve domates atar... Bilim, bilim adamının bir fikre nasıl ulaştığını umursamaz. Fakat fikrini desteklemek için kullandığı delili umursar. Delil, iddiaya inanmayanları dahi ikna edecek güçte olmalıdır. Sadece inananları değil."
Alan Cromer

"Bana öyle geliyor ki, uçan daire gözlemlerinin, dünyasal zekanın irrasyonel karakteristiklerinden kaynaklanıyor olması, dünya dışı zekanın rasyonel karakterlerinden kaynaklanıyor olmasından çok daha olasıdır."
Richard Feynman

"Kötü bir argümanı cevaplamanın en iyi yolu, devam ettirmektir."
Sydney Smith

"Pek çok insan, düşünmektense ölmeyi tercih eder. Aslında, ölürler de."
Bertrand Russell

"Pek çok kişi, kafalarındaki önyargıları başka bir şekilde düzenlerken düşündüklerini zannetmektedir."
William James

"Eğer insanları, düşündüklerine inandırırsanız, sizi severler. Gerçekten düşündürürseniz ise, sizden nefret ederler."
Don Marquis

"Zihin, kaldırabileceğinden daha fazla bilgiyle karşı karşıya kalırsa, anlamlı (ve genellikle onaylayıcı) fikirler arar. Sonuç olarak, beklentilerimizle uyuşmayan delilleri minimize ederek, baskın dünya görüşünün kendi kendini onaylamasını sağlamaya çalışırız."
Frank J. Sulloway

"Yanlış bir argümanın ilacı, daha iyi bir argümandır. Fikirlerin bastırılması değil."
Carl Sagan

Hayat, rastlantısal olarak değişen kopyalayıcıların, rastlantısal olmayan hayatta kalışlarının ürünüdür. Şurası çok açıktır ki, eğer Darwinizm, zannedildiği gibi sadece şansa dayalı bir teori olsaydı, işe yaramazdı."
Richard Dawkins

"Yaratılışçılık yanlıştır. Tümüyle, açıkça ve kesinlikle yanlıştır. Daha da gidebilirim. Yanlışlığın dereceleri vardır. Yaratılışçılar ölçeğin en dibindedir. Kendi pozisyonlarının doğruluğunu iddia edebilmek için, bilinen tüm entrikaları kullanırlar. Hatta pek çok kez, açıkça, dürüstlükten uzaklaşırlar. Bilimsel yaratılışçılık sadece yanlış değildir, aptalca bir şekilde imkansızdır. İnsan düşüncesinin grotesk bir parodisi ve insan zekasının açık bir yanlış kullanımıdır. Kısacası, inançlı biri için, yaratılışçılık teorisi Tanrı'ya hakarettir."
Michael Ruse

"Tanrı dünyamızdan kötülükleri ya atmak istiyor da atamıyor, ya atabilir ama atmak istemiyor, ya ne atabiliyor ve atmak istiyor."
Papaz Lactantius

"Sonsuz bir varlık kendisini sınırlayacak mekanda ve zamanda bulunamaz. Öyleyse hiç bir yerde değildir, hiç bir yerde olmayan şey de yok demektir.,"
Gorgias

"Tüm dinler beni hasta ediyor. Din insanları ayırdı. Geniş bir şapka giyip elinde duman tüten bir keseyle ortalıkta dolaşan papayla yüzünü beyaza boyayıp bir kayaya dua eden bir Afrikalı arasında bir fark olduğunu sanmıyorum."
Howard Stern

"Daha dün iman esasları olarak kabul ettiğimiz bir çok şeyi bugün fabl diye anlatıyoruz."
Michel E. de Montaigne

"Beni kontrol edecek olan o kimdir? Neden Ben sınırsız özgürlükle davranıp, konuşup, yazıp, düşünemiyorum? Evren için ben neyim, ya da, evren, o benim için ne? Yanlışın ve doğrunun, düşüncenin ve adetlerin zincirlerini kim yarattı? Ve ben onları taşımak zorunda mıyım ?"
Robert D. Richardson

"Din kemoterapi gibidir, bir sorunu çözebilir, ama arkasından bir milyon tane daha yaratabilir."
John Bledsoe

"Tanrı olmadığını ispatlayabileceğimi iddia etmiyorum. Aynı şekilde Şeytan'ın uydurma olduğunu da ispatlayamam. Hıristiyan tanrısı var olabilir, Olimpus'un tanrıları da varolabilir, ya da eski Mısır'ın, ya da Babil'in. Ama bu varsayımlardan hiçbiri diğerinden daha olası değildir. Bunlar, olası bilgilerimizin bile dışında duruyorlar, herhangi birisini ciddiye almak için hiç bir sebep yoktur."
Bertrand Russell

"Din bir yığın çöpten daha fazla saygıyı hak etmiyor."
Henry Mencken

"Sizi saçmalıklara inandırabilenler, size katliam yaptırabilirler."
Voltaire

"Bir insanın ahlaki davranışları anlayışa, eğitime ve sosyal bağlara dayanmalıdır; hiçbir dini temel gerekmez. İnsan, eğer ölümden sonra ceza korkusuyla ve ödül umuduyla kontrol altına alınmak zorundaysa, şüphesiz kötü bir yoldadır."
Albert Einstein

"Yarattıklarını cezalandıran ve ödüllendiren ya da bizim yaşayacağımız bir irade türüne sahip bir tanrı düşünemiyorum. Bedensel ölümden sonra kişinin yaşamını sürdürdüğüne ne inanırım, ne de inanacağım..."
Albert Einstein

"Her dakika övülmek isteyen bir Tanrıya inanamam."
Friedrich Nietzsche

"Tanrılar kötülükleri yeryüzünden kaldırabilir mi veya kaldıracak mı veya istese de kaldırabilir mi; yoksa bunu yapamaz mı, yoksa yapmayacak mı, veya nihayette Tanrılar hem yapabilir ve hem de yapmak istiyorlar mı?.. Eğer Tanrılar yeryüzünden kötülükleri kaldırmak istiyorlar da kaldıramıyorlarsa o zaman onlar her şeye gücü yeten değillerdir. Eğer yapabilirler de, yapmak istemiyorlarsa o zaman onlar iyiliksever değillerdir. Eğer onların kötülüğü kaldırmaya ne güçleri ne de istekleri varsa o zaman onlar ne her şeye gücü yeten, ne de iyilikseverlerdir. Ve son olarak eğer Tanrı'lar kötülüğü kaldırma gücüne sahipseler ve kaldırmayı istiyorlarsa o zaman kötülük nasıl ortaya çıkmıştır?"
Epiküros

"Din hiçbir işe yaramaz; gece yarısı karanlık bir mahzende orada olmayan siyah kediyi aramaktır."
Robert Heinlein

"Bilim adamlarının kesinliği yok ama delilleri var. Yaratılışçıların delilleri yok ama kesinliği var."
Ashley Montagu

"Kuzey Afrika'daki zenci bir kadının resmiydi. Korkunç bir kuraklık yaşıyorlardı. Ve ölü bebeğini kucağında tutup olabilecek en üzgün ifadeyle gökyüzüne bakıyordu. Resme baktım ve düşündüm: "Bu kadının tek ihtiyacı olan şey yağmurken merhametli ya da sevgi dolu bir tanrıya inanabilmek mümkün mü?"
Charles Templeton

"Eğer Tanrı konuştuysa, niye herkes ikna olmadı?"
Percy Bysshe Shelley

"Eğer kötülükler yok edilecekse, biz yok etmeliyiz. Eğer köleler serbest bırakılacaksa, bize serbest bırakmalıyız. Eğer yeni gerçekler keşfedilecekse, biz keşfetmeliyiz. Eğer elbisesizler giydirilecekse; açlar doyurulacaksa, adalet yerini bulacaksa; işçilik ödüllendirilecekse; batıl akıldan kovulacaksa; korunmasızlar korunacaksa ve sonunda doğruluk zafer kazanacaksa bunların hepsi insanların eseri olmalı. Geleceğin büyük zaferleri insanlık tarafından kazanılmalı ve sadece insanlık tarafından kazanılmalı."
Robert Ingersoll

"Çağlar boyunca, güçlü zayıfı ezdi; kurnaz ve kalpsiz, aptal ve masum olanları tuzağa düşürdü ve köleleştirdi, ve insanlık tarihinde, hiçbir yerde, hiçbir Tanrı ezilenlerin yardımına koşmadı."
Robert Ingersoll

"Komşumun, 20 tanrı var demesi veya hiç tanrı yok demesi bana hiçbir zarar vermez. Ne cebimden para çalar, ne de bacağımı kırar."
Thomas Jefferson

"Ahlak, size ne söylenirse söylensin doğru olanı; din, doğru ne olursa olsun, size söyleneni yapmaktır."
...

"Aptal bir şeyi 50 milyon kişi de söylese, o hala aptal bir şeydir."
Anatole France

"Tüm gerçekler üç aşamadan geçer. Önce alaya alınırlar; sonra kendilerine şiddetle karşı çıkılır; ve son olarak ise doğruluklarının çok açık olduğu ilan edilir."
Arthur Schopenhauer

"İnançlı bir insanın şüpheci bir insandan daha mutlu olması, sarhoş bir insanın ayık birinden daha mutlu olmasından farklı değildir."
George Bernard Shaw

"Din olmasaydı nasıl, dünya üzerinde milyonlarca insan bir doların altında yaşamaya devam edebilirdi?!
Din olmasaydı, evini sel basan ve herşeyi yitip giden bir adam nasıl, ''önemli değil buda allahtandır'' derdi?!
Din olmasaydı nasıl, iftar çadırlarına mahkum olmuş insanlar haklarını aramak yerine, şükredebilirdi?!
Din olmasaydı nasıl, gerici geleneklerin kader olarak dayatıldığı kızlar isyan etmek yerine, boyun eğebilirdi?!
Din olmasydı, kötülükten uzak durması için illa korkutulmaya ihtiyaç duyan bir insan modeli nasıl meşrulaşabilirdi?!
Din olmasaydı, bir başka insanın öldürülmesi nasıl meşrulaşabilirdi?!
Din olmasaydı, insanların korku ve özlemleri nasıl bu kadar ustaca sömürülebilirdi?!
Din olmasaydı nasıl, insanlar iyi veye kötü hakkında vicdanlarına bakmak yerine bindörtyüz yıllık kitaplara bakarlardı?!
Din olmasaydı vicdanlar nasıl ipotek altına alınırdı?!
Din olmasaydı nasıl, maddi temelleri bulunan ve değiştirilebilir olan pekçok olumsuzluk, göklere havale edilip dokunulmaz kılınabilirdi?!"
...

"İcelim cunku ne nereden geldigimizi biliyoruz ne de nicin geldigimizi;
icelim cunku ne gitme sebebini biliyoruz ne de ne zaman gidecegimizi."
Ömer hayyam

"Gunumuzde, dunyadaki temel sorun, aptallarin kendilerinden son derece emin, akillilarin ise devamli suphe icinde olmalaridir."
Bertrand Russell

"Küçükken her gece, bana bir bisiklet vermesi için tanrıya dua ederdim,
bir gün tanrının calışma prensibinin böyle olmadığını farkettim.
Gidip bir bisiklet çaldım ve tanrıya beni affetmesi için dua etmeye başladım."
Al Capone (Ünlü Mazya lideri)

"İncil denilen kitaba gelince, ona Tanrının sözü demek, tanrıya küfür etmek. Yalanların, çelişkilerin kitabı; kötü zamanların ve kötü insanların hikayesi. Bütün kitapta sadece birkaç tane iyi karakter var."
Thomas Paine

"Hristiyanlık, şu güne kadar Dünyayı enfekte etmiş en gülünç, en absürd ve en kanlı dindir."
Voltaire

"Din, sıradan insanları sessiz tutmak için mükemmel bir alet."
Napolyon

"Dünyada iki çeşit insan var: Aklı olan ve dini olmayanlar, dini olan ve aklı olmayanlar."
Abu'l-AlaAl-Ma'arri (Suriyeli bir Şair)

"İnanıyorum ki dünya eşcinsellere karşı yapılan bu cadı avını bir gün yargılayacak. Sözde ahlaklı insanlar tarafından masum gruplara karşı yapılan inanılmaz bir adaletsizlik olarak İspanyol Enginizisyonunu ve Nazi toplama kamplarını yargıladığı şiddetle yargılayacak. Hem Kilise, hem de Naziler iyi bir iş yaptıklarına inanıyorlardı."
N. McLean

"Duyarlı her insan, onurlu her insan Hristiyanlık tarikatına dehşetle bakmalıdır."
Voltaire

"Bilim bize öğretebilir, ve sanırım kendi kalplerimiz de bize artık etrafta hayali destekler aramamamızı, göklerde müttefikler yaratmamamızı ama bunun yerine bu dünyayı, kilisenin yüzlerce yıldır yaptığı yer yerine, yaşamak için uygun bir yer haline getirmek amacıyla kendi çabalarımızı kullanmamız gerektiğini artık öğretebilir."
Bertrand Russell

"İnsan en acımasız hayvandır. Trajedilerde, boğa güreşlerinde ve haça germelerde şu güne kadar kendisini en iyi hisseden oydu ve kendisi için cehennemi icat ettiğinde, sıkı durun, bu aslında en iyi cennetiydi."
Friedrich Nietzsche

"Ne zaman dindar bir insanla konuşsam, ellerimi yıkayasım geliyor."
Friedrich Nietzsche

"Ben Hristiyanlığa bir büyük lanet, bir büyük gerçek ahlaksızlık, hiçbir yok edicinin yeterince zehirli, sinsi ve dar olamayacağı bir intikam içgüdüsü derim. İnsanlığın ölümcül bir kara lekesi derim."
Friedrich Nietzsche

"Hristiyanlıkta ne din, ne ahlak hiçbir noktada gerçekle bağlantı kurmuyor."
Friedrich Nietzsche

"Hristiyanlığın dünyayı kötü ve çirkin bulma çözümü, dünyayı kötü ve çirkin yaptı."
Friedrich Nietzsche

"İnsan temiz hava almak istiyorsa kiliseye gitmemeli."
Friedrich Nietzsche

"Kilise tabanlı organize olmuş her toplum için günah vazgeçilmezdir; onlar güç için en güvenli silahlar; rahipler günahlarla yaşar; onlar için "günah işlemek" olgusu gereklidir."
Friedrich Nietzsche

"Kendine ve başkalarına karşı duyulan acımasızlık Hristiyanlık; farklı düşünenlere karşı nefret; zulmetme isteği. Dünyanın efendilerine ve asillere karşı ölümcül düşmanlık, bu da Hristiyanlık. Akla, gurura, cesarete, özgürlüğe, aklın özgürlüğüne karşı duyulan nefret Hristiyanlık; duygulara, duyguların zevkine, zevke karşı duyulan nefret, genelde, Hristiyanlık."
Friedrich Nietzsche

"Bir insan İncil'i okurken eldiven giyse iyi yapar. Bu kadar pisliğin birarada bulunması insana bunu yaptırmayı zorluyor."
Friedrich Nietzsche

"İnsanı yaratmak mı Tanrının büyük hatası; tanrıyı yaratmak mı insanın büyük hatası?"
Friedrich Nietzsche

"Bir insanın Hristiyan olması için özgür olması gerekmez. Hristiyan olabilecek kadar hasta olması gerekir."
Friedrich Nietzsche

"Bütün bunlara inanabildiğini düşünürsek, sıradan bir Hristiyan acınacak bir figür, üçe kadar kadar bile sayamayan, ve bunun yanında, zihinsel yetersizliği yüzünden Hristiyanlığın ona söz verdiği cezayı bile hak etmeyen biridir."
Friedrich Nietzsche

"Hristiyan inancı başından itibaren, kurban etmek: bütün özgürlüğün, değerin, özgüvenin kurban edilmesi; aynı zamanda teslimiyet, kendini küçük düşürmek ve kendini yok etmek..."
Friedrich Nietzsche

"İki büyük Avrupa narkotiği: Alkol ve Hristiyanlık."
Friedrich Nietzsche

"Hristiyanlık acı çekmeyi bulaşıcı hale getiriyor."
Friedrich Nietzsche

"Gençliği bozmanın en iyi yolu, onlara, kendileriyle aynı düşünenlere, kendilerinden farklı düşünenlerden daha çok değer vermelerini söylemektir."
Friedrich Nietzsche

"Hristiyanlığı mahkum ediyorum. Ona karşı, bir suçlayıcının kelimelere dökebileceği en kötü suçları yüklüyorum. Bana göre o hayal edilebilecek en büyük ahlaksızlık. Ahlaksızlığının dokunmadığı hiçbir şey yok. Her değerden bir değersizlik, her gerçekten bir yalan, her doğruluktan, dürüstlükten bir günah çıkarmış. Biri çıksın da cesaret ediyorsa bana insancıl kutsamalarından bahsetsin! Acıdan ve kederden kurtulmak onun prensiplerine aykırı. Acıyla ve kederle yaşıyor: kendini yaşatmak için acı ve keder yaratıyor. Orijinal günah fikrini yarattı. İşe yaramaz ve adi olanların kinini saklamak için ruhların tanrı karşısında eşitliğini yarattı. Kendi kendini bozma sanatını, her iyi ve temiz içgüdüden iğrenme ve onları küçümsemeyi yarattı. Parazitlik onun başlıca işi. Zayıf kutsallık idealiyle, bütün hayat umuduna ve sevgisine karşı savaşıyor. Her gerçekle pazarlık edebilmek için "öteki dünyayı" yaratıyor. Haç; hayatın kendisine karşı, sağlık, güzellik, iyilik, cesaret, zeka ve yardımseverliğe karşı kurulan komplonun buluşma noktası."
Friedrich Nietzsche

"Tanrınız öldü ve sadece cahiller ağladı. Ve eğer cehenneme inanıyorsanız, o zaman orada görüşürüz!"
Friedrich Nietzsche

"İnanç, şüphesiz, şu güne kadar dağları yerinden oynatamadı. Ama hiç dağ olmayan yere dağlar koyabilir."
Friedrich Nietzsche

"Ruhunda sukunete kavuşmak ve mutlu olmak isteyen insanlar inanmalı ve iman etmelidirler. Ama hakikatın peşindeki insanlar iç huzurundan feragat etmeli ve yaşamlarını bu sorgulamaya adamak; kendisi ve hayatla yüzyüze gelmekten korkmamak zorundadır."
Friedrich Nietzsche

"Cezalandırma isteği çok olan kimseye güvenmeyin."
Friedrich Nietzsche

"İman dolu bir insan, basitçe net ve gerçekçi düşünme yeteneğine kaybetmiş (veya hiç sahip olmamış) kişidir. Sadece aptal değildir; aslında hastadır. Daha da kötüsü tedavi edilemez."
Henry Mencken

"Yaratıcımızın ajanı olarak hareket ettiğime inanıyorum. Yahudilerle savaşarak, Tanrının işini yapıyorum."
Adolf Hitler

"İnsanın düşünememesi liderlerin için ne büyük şans."
Adolf Hitler

"Din insanın ciddiyetine ve saygınlığına bir hakarettir. Onunla veya onsuz, iyi insanlar iyi işler, kötü insanlar kötü işler yapabilirler. Ama iyi insanlara kötü işler yaptırmak dinin işidir."
Steven Weinberg

"Günah sadece başka insanlara gereksiz yere zarar vermektir. Diğer tüm günahlar icat edilmiş saçmalıklardır. Kendi kendine zarar vermekse günah değil, aptallıktır."
Robert Heinlein

"Din bir saçmalık."
Thomas Edison

""Bir gün köprüde yürüyordum ve köprünün kenarında kendisini aşağı atmak üzere olan bir adam gördüm. Yanına gidip bağırdım: "Dur! Yapma! "Neden yapmayayım?" dedi "Çünkü yaşanacak çok şey var". "Mesela ne?" dedi. "Peki, sen ateist misin yoksa inançlı mısın?" "İnançlıyım" dedi. "Ben de" dedim. "Hristiyan mısın, Müslüman mısın, Musevi misin, Budist misin, Hindu musun?" "Hristiyanım" dedi. "Ben de" dedim. "Katolik misin Protestan mısın?" "Protestanım dedi. "Ben de" dedim. "Anglikan mısın, Baptist misin?" "Baptistim" dedi. "Woow ben de" dedim. "Tanrının Baptist Kilisesine mi yoksa Efendimizin Baptist Kilisesine mi üyesin?" "Tanrının Baptist Kilisesine üyeyim" dedi. "Ben de" dedim. "Orijinal Tanrının Baptist Kilisesine mi yoksa Reformcu Tanrının Baptist Kilisesine mi üyesin?". "Reformcu Tanrının Baptist Kilisesine üyeyim" dedi. "Ben de" dedim. "Reformcu Baptist Kilisesi, 1879 Reformuna mı yoksa Reformcu Baptist Kilisesi, 1915 Reformuna mı üyesin?" "Reformcu Baptist Kilisesi, 1915 Reformuna üyeyim" dedi. "O zaman geber, seni dinsiz kafir" dedim ve onu aşağı ittim!""
Emo Philips

"Hristiyanlık, insana doğan en saptırılmış sistemdir."
Thomas Jefferson

"Hristiyanlığın bütün anlatmak istediği, herkesin, Charles Manson'dan Teresa Anneye kadar, cehenneme gideceğidir."
Sean Ningen

"Dünyaya baktıkça insancıl düşüncedeki her ilerlemenin, ceza yasalarındaki her gelişmenin, savaşları azaltmak için atılan her adımın, renkli ırklara daha iyi davranılması için atılan her adımın, köleliğin azaltılmasının, dünyada var olan her türlü ahlaki ilerlemenin organize kiliseler tarafından muhalefete uğradığını görürsünüz. Kesin olarak söyleyebilirim ki, Hristiyanlık dini, kiliselerindeki organizasyonuyla, şu güne kadar ve hala dünyadaki ahlaki ilerlemenin başlıca düşmanıdır."
Bertrand Russel

"Afganistan'ı yönetenler Usama Bin Laden'i korurken, Italya, biz Batılı günahkarları aynı şekilde kınayan ve yıkıcı demeçleriyle şiddeti provake eden bir başka çok güçlü dinci fanatiği koruyor. Evet, tam burada, Avrupa'nın ortasında! İşte Papa 2. John Paul, sıradışı kökten dinci bir Hristiyan ve dünya genelindeki gangsterleri eşcinsellere karşı nefret cinayeti işlemeye teşvik eden adam!"
Michelangelo Signorile

"İncil'in verdiği tüm zararları düşündükçe, ona denk bir şeyler yazmayı umut edemiyorum."
Oscar Wilde

"Amerika Birleşik Devletleri hiçbir şekilde Hristiyanlık dini üzerine kurulmamıştır."
George Washington

"İncil benim kitabım değil ve Hristiyanlık benim dinim değil. Hristiyan dogmasının bu uzun, karmaşık ifadelerine asla katılamam."
Abraham Lincoln

"Hristiyanlık ne aptal bir din."
Gore Vidal

"İsa'nın masalları bizim için çok karlı oldu."
Papa 5. Leo

"Aslında, eğer İsa önüme çıksaydı, ben de Nietzsche gibi, onu bir solucan gibi ezmekte tereddüt etmezdim."
Che Guevara

"Misyonerlerin Afrika'ya gelmeleriyle ilgili, iyi bilinen bir hikaye vardır. Onların İncil'i vardı ve bizim, yerlilerin, toprağı vardı. Bize "Hadi dua edelim" dediler ve boynumuzu eğip gözlerimizi kapadık. Gözlerimizi açtığımızda, artık İncil bizim, toprak onların olmuştu."
Desmond Tutu

"Dünyanın evrenin merkezi ve hareketsiz olmadığı ama günlük olarak döndüğü düşüncesi saçma ve hem felsefi hem teolojik olarak yanlış ve en azından bir inanç hatası."
Katolik Kilisesinin Galileo Galilei'e karşı verdiği karar

"Dünyanın güneş etrafında döndüğünü söylemek İsa'nın bakireden doğmadığını iddia etmek kadar yanlıştır."
Kardinal Bellermine, 1615, Galileo'nun yargılanması sırasında

"Tek dostum EFENDİMİZ İsa'yla konuşuyorum! Biliyorum İSA benim küçük çocuklara karşı korkunç arzularımı anlıyor. Ve küçük çocukları öldürmemin ana sebebi, toplumumuzun çocukların kendi aralarında ve başkalarıyla seks yapmasına KARŞI olması! Çocukların SEKS yapabilmeleri gerektiğine inanıyorum! Ve bunu Yüksek Mahkeme'ye kadar savunabilirim! SEKS İsa'nın bize sunduğu büyük bir HEDİYE!!!!"
Freddy Goode (Küçük çocukları öldüren ABD'li seri katil)

"Puritanlar ayı dövüşlerinden nefret ediyordu. Ayıya acı çektirdiği için değil, ama izleyenlere zevk verdiği için."
Thomas Babington Macaulay

"Din, insanın alt üst olmuş kendi hayal gücüyle yarattığı var olmayan yaratıkların korkusuyla, insanın yargılama yeteneğini yok ederek, bütün akli yeteneklerini kaybettirdi ve insanı en sefil, acınası köle haline getirdi."
Robert Owen

"Tarihte hiçbir din, hiçbir dönemde rasyonel bir temele sahip olmadı. Din, yardım olmadan billinmeyenle başa çıkamayacak kadar zayıf insanların koltuk değneğidir."
Robert Heinlein

"Yaratılışçılar, bir teoriyi, bütün gece sarhoş olduktan sonra hayal ettiğin bir şeymiş zannediyorlar."
Isaac Asimov

"Hayvanların dinin ve büyünün böyle absürd ve genellikle korkunç aptallıklarını yaptıklarını asla göremezsiniz. Sadece insan böyle mantıksızca davranır. Bu onun zeki, ama yeterince zeki olmaması yüzünden ödemesi gereken bedeldir."
Aldous Huxley

"Eğer Tanrı gerçekten yoksa, onu yaratmamız gerekir."
Voltaire

"Eğer Tanrı gerçekten varsa, onu yok etmemiz gerekir."
Mikhail Bakhunin

"Dindar insanlar, tanrılarının sevgisi veya dinlerinin emirlerinin güzelliği hakkında ne söylerse söylesin, eğer davranışları başkalarına karşı yıkıcıysa ve şiddet doluysa, eğer başkalarına acı çektiriyorsa, biliniz ki o din yozlaşmıştır ve reform ciddi bir şekilde gereklidir."
Charles Kimball

"Dinin olmadığı bir dünya hayal edin.
İntihar bombacılarının, 9/11'in, 7/7'nin, Haçlı Sefeleri'nin, cadı avlarının, Barut Komplosunun, Hintliler ve Pakistanlıların ayrılmalarının, İsrail-Filistin savaşlarının, Sırp-Hırvat-Müslüman katliamlarının, 'İsa katilleri' yakıştırmasıyla Yahudilere yapılan eziyetin, Kuzey İrlanda 'sorunlarının', 'namus cinayetlerinin', saf insanların paralarını ellerinden alarak onları soyup soğana çeviren parlak takım elbiseli, kabarık saçlı televanjelistlerin olmadığını hayal edin. Antik heykelleri yıkıp yok eden Taliban'ın olmadığı, kafirlerin halk içinde kafalarının kesilmediği, kadınların vücutlarının birkaç santimetresini gösterdikleri için kırbaçlanmadığı bir dünya hayal edin..."
John Lennon

"Din şu an kadınların ilerlemesi önündeki ilk engel. Din insanları geriye götürüyor, bilime ve gelişmeye karşı çıkıyor. Din insanları doğa üstü güçlerin korkusuyla yutuyor. İnsanların mutluluğuna engel oluyor ve tercihlerini yaşamalarına asla izin vermiyor."
Teslime Nesrin

"Din . . . temel olarak korkuya dayanır ... bilinmeye karşı duyulan korku, yenilgi korkusu, ölüm korkusu. Korku her acımasızlığın anasıdır ve o yüzden acımasızlık ve dinin el ele gitmesine şaşılmamalı. Benim din hakkındaki görüşüm Lucretius'la aynı. Onu korkudan doğan bir hastalık ve insan ırkına büyük bir mutsuzluk kaynağı olarak görüyorum."
Bertrand Russell

"Tedavi edilemez derecede dindar, birçok insanın ruhi durumu."
Thomas Edison

"Din gerçek sefaletin ifadesi, gerçek sefalete karşı protesto, ezilen yaratıkların iç geçirmesi, kalpsiz bir dünyanın duygusu, ruhsuz koşulların ruhu... İnsanların afyonudur."
Karl Marx

"Din ve milliyetçilik, bunların yanında gelenekler ve ne kadar saçma olursa olsun herhangi bir inanç, sadece bireyi diğer insanlara bağlar ve bütün insanların en çok korktuğu şeyden kaçıştır: yalnızlıktan."
Erich Fromm

"Evrenin sırlarının kabul edilebilir bir açıklamasının olmaması, bir tane yaratmamızı gerektirmez."
J. Benbasset

"Din o kadar absürd ki embesilliğe yakın."
Henry Mencken

"Cevapları diz çökerek, ve gözleri kapalı arayanlardan daha cahil ve işe yaramaz insanlar yoktur."
...

"İnanmak, düşünmekten kolay. Bu yüzden, düşünenden çok inanan var."
Bruce Calvert

"Eğer Kuran, Allah'ın varlığını ispatlıyorsa; çizgi romanlar da Supermen'in varlığını ispatlıyor."
...

"Putların, Kabenin istediği: Kölelik; Çanların, ezanın dilediği: Kölelik; Mihraptı, kiliseydi, tespihti, salipti, Nedir hepsinin özlediği? Kölelik."
Ömer Hayyam

"Bilginin kısa yolu olduğu iddia edilen iman, sadece aklı yok etmenin kısa yoludur."
Ayn Rand

"Bana öyle görünüyor ki herkesin bilinen tüm dinlerden ayrılma görevlerini yerine getirmenin zamanı geldi."
John Stuart Mill

"Kişi incelerse dinin her savunuluşunda mantığa bir saldırı bulur.dini kucaklamak, aklı terk etmektir."
George Smith

"Batı dünyasında ve bu ülkedeki en korkutucu şey, bilimsel olarak yanlış şeylere inanan insanların sayısı. Eğer biri gelip bana dünyanın 10.000 yaşından genç olduğunu söylerse, bence bir psikiyatriste gözükmeli."
Francis Crick

"Din: Umut ve korkunun çocuğu; cahil olana bilinemeyenin doğasının açıklaması."
Ambrose Bierce

"Hatalı insanları yaratıp, sonra onları kendi hataları yüzünden suçlayan her şeyi bilen ve her şeye gücü yeten bir Tanrı hikayesinin mantığını sorgulamamız gerekir."
Gene Roddenberry

"Korku beyni felce uğratır. İlerleme cesaretten doğar. Korku inanır, cesaret şüphe eder. Korku yere düşer ve dua eder. Cesaret ayakta durur ve düşünür. Korku kaçar, cesaret ilerler. Korku barbarlıktır, cesaret uygarlık. Korku tanrılara, şeytanlara, ruhlara inanır. Korku dindir. Cesaret bilim."
Robert Ingersoll

"Çağlardan beri, bir tarafta aklın ve düşüncenin izinde birkaç cesur insan ve diğer tarafta cahil büyük bir dindar kitle arasında ölümcül bir çatışma devam ediyor. Bu, bilim ve imanın savaşı. Çok az insan mantığa, onura, adalete, özgürlüğe, bilinene ve bu dünyadaki mutluluğa; bir çoğu önyargıya, korkuya, mucizelere, köleliğe, bilinmeyene ve ölümden sonraki sefalete güvendi. Çok az kişi "Düşün", bir çok kişi "Diz çök ve iman et!" dedi. İlk şüphe ilerlemenin beşiği oldu, ve bu ilk şüpheden, insan ilerlemeye başladı."
Robert Ingersoll

"Dinsizler, tarihin her çağında insan hakları için savaştı, ve her zaman özgürlüğün ve adaletin korkusuz avukatı oldular."
Robert Ingersoll

"Dini inançlar insanlık tarihi boyuncu güçlü bir negatif güç oldu. Çok acı çektirip sorun çıkardılar ve ilerlemek, gelişmek, özgürleşmek isteyen insanların yoluna çıktılar."
A C Grayling

"Zaman süratle ilerliyor. Milletlerin, toplumların, kişilerin mutluluk ve mutsuzluk anlayışları bile değişiyor. Böyle bir dünyada, asla değişmeyecek hükümlerin geldiğini iddia etmek, aklın ve ilmin gelişmesini inkar etmek olur."
Mustafa Kemal Atatürk

"Dünyada herşey için, medeniyet için, hayat için, başarı için en gerçek yol gösterici ilimdir, fendir. İlim ve fennin dışında yol gösterici aramak gaflettir, cahilliktir, doğru yoldan sapmaktır. Yalnız ilmin ve fenin yaşadığımız her dakikadaki safhalarının gelişimini anlamak ve ilerlemeleri zamanında takip etmek şarttır. Bin, iki bin, binlerce yıl önceki ilim ve fen lisanının koyduğu kuralları, şu kadar bin yıl sonra bugün aynen uygulamaya kalkışmak elbette ilim ve fennin içinde bulunmak değildir."
Mustafa Kemal Atatürk

"Zaman süratle ilerliyor. Milletlerin, toplumların, kişilerin mutluluk ve mutsuzluk anlayışları bile değişiyor. Böyle bir dünyada, asla değişmeyecek hükümlerin geldiğini iddia etmek, aklın ve ilmin gelişmesini inkar etmek olur."
Mustafa Kemal Atatürk

"Ben manevi miras olarak hiçbir ayet, hiçbir dogma, hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevi mirasım ilim ve akıldır."
Mustafa Kemal Atatürk

"Bir takım şeyhlerin, dedelerin, seyyitlerin, çelebilerin, babaların, emirlerin arkasından sürüklenen ve falcılara, büyücülere, üfürükçülere, muskacılara talih ve hayatlarını emanet eden insanlardan mürekkep bir kütleye, medeni bir bir millet nazariyle bakılabilir mi?"
Mustafa Kemal Atatürk

"Dünyaca malum olmuştur ki, bizim devlet idaresindeki ana programımız, Cumhuriyet Halk Partisi programıdır. Bunun kapsadığı prensipler, idarede ve siyasette bizi aydınlatıcı ana hatlardır. Fakat, bu prensipleri, gökten indiği sanılan kitapların dogmalarıyla asla bir tutmamalıdır. Biz, ilhamlarımızı, gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz. Bizim yolumuzu çizen; içinde yaşadığımız yurt, bağrından çıktığımız Türk Milleti ve bir de milletler tarihinin binbir facia ve ıstırap kaydeden yapraklarından çıkardığımız neticelerdir."
Mustafa Kemal Atatürk

"Hiçbir tutarlı kanıta dayanmayan birtakım geleneklerin, inanışların korunmasında ısrar eden milletlerin ilerlemesi çok güç olur; belki de hiç olmaz. İlerlemede geleneklerin kayıt ve şartlarını aşamayan milletler, hayatı, akla ve gerçeklere uygun olarak göremez. Hayat felsefesini geniş bir açıdan gören milletlerin egemenliği ve boyunduruğu altına girmeye mahkumdur."
Mustafa Kemal Atatürk

"Millî ahlâkımız, medenî esaslarla ve hür fikirlerle beslenmeli ve takviye olunmalıdır. Bu çok mühimdir; bilhassa dikkatinizi çekerim. Tehdit esasına dayanan ahlâk, bir fazilet olmadıktan başka itimada da lâyık değildir."
Mustafa Kemal Atatürk

"Din adamları ne yapar? Ortalıktaki beyinsizleri hayali bir cehennemden kurtarabileceğine inandırarak hayatını kazanır. Bu romatizma için yılan-yağı satan bir satıcının yaptığı işten neredeyse farksız bir iş."
Henry Mencken

"Eğer dünya en parlak dahilerinin, bunlar içinde halkın bilgelik ve erdemlik kanısında bile en seçkin olanların din konusunda tamamen şüpheci olduğunu bilseydi şaşkınlıktan dona kalırdı."
John Stuart Mill

"Doğal dünyada her yıl çekilen acı düşünülebilir makul sınırların ötesinde. Benim bu cümleyi kurduğum dakika içinde, binlerce hayvan canlı canlı yeniyor, başka bir sürü hayvan hayatları için kaçıyor, korkuyla bağırıyorlar, diğerleri acımasız parazitler tarafından yavaşça tüketiliyor, her türden binlercesi açlıktan, susuzluktan ve hastalıktan ölüyor. Ve öyle olmalı. Eğer bolluk dönemi olursa, bu gerçek, açlık ve sefalet tekrar gelene kadar nüfusta otomatik olarak bir artışa yol açacaktır. Elektronlarla, bencil genlerle, kör fiziksel güçlerle ve genetik kopyalamayla dolu bir evrende bazı insanlar acı çekecek, bazıları daha şanslı olacak ve bunda asla bir ritim, bir mantık veya bir adalet bulamazsınız. Gözlemlediğimiz evren, eğer bir dizayn, bir amaç, bir kötülük, bir iyilik yoksa ama sadece acımasız bir aldırmazlık varsa bekleyebileceğimiz özelliklere sahip."
Richard Dawkins

"Bütün dinlerin virüslerin salgınına çok benzer bir akıl hastalığı olduğunu düşünüyorum. Din mükemmel bir kültürel yapı. Ama bu onu gerçek yapmıyor ve beni gerçek ilgilendiriyor. Çiçek virüsü mükemmel bir virüs. İşini çok güzel yapıyor. Ama bu onun iyi olduğu, ve yok olmasını istemediğim anlamına gelmiyor."
Richard Dawkins

"AIDS, deli dana, ve bunun gibi bir çok hastalık hakkında kıyamet habercisi yorumları yapmak modaya çok uygun. Ama diyebiliriz ki iman, çiçek virüsüyle kıyaslanabilecek kadar, dünyanın en büyük şeytanlarından biri ama yok edilmesi daha zor."
Richard Dawkins

"Dünyadaki bütün tarikatlar içinde, esrarengiz bir rastlantıyı görüyoruz: ezici bir çoğunluk sadece ailesinin ait olduğu tarikatı seçiyor. En iyi delile, en iyi mucizelere, en iyi ahlaki yapıya, en iyi ibadethaneye, en iyi müziğe sahip olanı değil: iş tezgahdaki dinlerden bir tanesini seçmeye gelince, dinlerin potansiyel erdemleri, aile etkisinin yanında hiçbir şey ifade etmiyor. Bu açık bir gerçek ve kimse de inkar edemez. Ama bunun nedensiz doğasını çok iyi bilen biri, bir şekilde dinine sıkıca bağlanıyor, hem de öyle bir fanatiklikle ki, başka bir dine inananı öldürmeye hazır olarak."
Richard Dawkins

"Bu benim inancım: Mutluluk tek iyilik; akıl tek meşale; adalet tek ibadet, insanlık tek din, ve sevgi tek rahip."
Robert Ingersoll

"Çalışan iki el, dua eden binlerce elden daha çok iş yapar."
...

"Bilimde sıklıkla bir bilim adamı "Evet, bu gerçekten güzel bir argüman, ben hatalıyım" deyip sonra kendi fikrini değiştirir ve eski fikrini ondan bir daha asla duyamazsınız. Bilim adamları bunu gerçekten yapar. Olması gerektiği kadar sık olmaz, çünkü bilim adamları da insan ve değişim bazen acı çektiricidir. Ama her gün olur. Bunun gibi bir şeyin siyasette veya dinde en son ne zaman gerçekleştiğini hatırlamıyorum."
Carl Sagan

"Kutsal fikri basitçe herhangi bir kültürdeki en muhafazakar fikirlerden biridir, çünkü diğer fikirleri, şüpheyi, ilerlemeyi, değişimi, suç haline getirir."
Salman Rüşdü

"Dünyada şu an Adem ve Havva hikayesine inanan zeki bir erkek veya kadın kaldı mı? Eğer ona inanan birini bulursanız kafasına hafifçe vurarak tıklatın ve bir yankı duyacaksınız. Kiralık boş bir oda var."
Robert Ingersoll

"Büyük Angelo'nun, bir kiliseyi dekore ederken, terlik giymiş birkaç melek çizdiği söylenir. Bir kardinal, resme bakıp sanatçıya sormuş: "Kim şu güne kadar terlikli melek görmüş?" Angelo, başka bir soruyla cevap vermiş: "Kim şu güne kadar çıplak ayaklı melek görmüş?"
Robert Ingersoll

"Muayeneye gelen tesettürlü kızlarımız ve kadınlarımız soyununca, dayanılmaz bir ter kokusu yayılır. Memelerinin altı kırmızı ve kokulu bir sıvı ile kaplıdır. Din uğruna eliniz ıslanır, mideniz bulanır. Türbanları yumurta gibi sert olsun ve dik dursun diye, eski röntgen filmlerini kesip, iki kat eşarbın altına koyuyor bazıları. Başlarını açtıklarında, baş derileri, havasızlıktan suları akan, cılk yaradır. Ve bizden, yani hekimlerden, tam da bu yaralar için tedavi isterler. Dünyada bu kadar iğrenç bir manzara ile karşılaşmamışsınızdır Mine Hanım. D vitamini eksikliğinden geçtim, fındık kadar beyni olan erkek zihniyetinin marifeti bu işte! Yeryüzünde kadınlarına bunu reva görürken, öbür dünyada açık saçık hurilerin hayali ile yaşamak yetiyor o zihniyete!.."
Bir Kadın Doktor

"İnsan, inanma istekliliğiyle orantılı olarak değil, şüphe etme hazırlılığıyla orantılı olarak uygarlaştı."
Henry Mencken

"Tanrının sevgisinden en çok bahsedenler, tarih boyunca insan özgürlüğüne ve mutluluğuna en derin nefreti gösterdi."
E. Haldeman-Julius

"İyi sıfatını, yarattıklarına uyguladığım zaman benim aradığım niteliklere sahip olmayan hiçbir varlığa "iyi" demem. Ve eğer böyle bir varlık ona bunu demediğim için beni cehenneme yollayacaksa; giderim."
John Stuart Mill

"İnsanın laneti, ve neredeyse yaşadığı tüm trajedilerin sebebi, onun muazzam, inanılmaza inanabilme kapasitesidir."
John Stuart Mill

"Amerika'da devlet okullarında hiçbir dinin öğretilmesi gerektiğine inanmıyorum."
Thomas Edison

"Aptallar! Siz tanrıyı bilinçli bir varlık sanıyorsunuz. Tanrı bir gücü ifade etmek için kullanılır. Bu güç hiçbir şeyi yaratmadı, sadece işlerin yolunda gitmesine yardımcı oluyor. Dualara cevap vermiyor, ama size bir problemi çözmeniz için yol gösterebilir. Sizi etkileme gücü var, ama sizin adınıza karar veremez."
Diogenes

"Bir zamanlar dünyayı din yönetiyordu. Şimdi o zamanlara "Karanlık Çağlar" deniyor."
Ruth Hurmence Green

"En kanlı, en vahşi savaşlar dini nefrete dayanarak yapıldı. Ki bunda benim için bir sorun yok. Ne zaman bir grup kutsal insan dışarı çıkıp birbirini öldürmek istese, ben mutlu bir adam olurum."
George Carlin

"Ey Aptal insan! Daha bir solucan bile yapamayan ama Tanrıları düzinelerce yapan!"
Michel Montaigne

"İnanıyorum ki din, genel olarak konuşuyorum, insanoğluna bir lanet oldu. Ahlaki taraftaki makul ve abartılan hizmetleri, temiz ve dürüst düşünceye verdiği zararın çok gerisinde kaldı."
Henry Mencken

"İnsanlık düşmanı üç din ortaya çıktı: Musevilik, Hristiyanlık ve İslam. Bunlar gök-tanrı dinleri. Tamamen ataerkiller (Tanrı her şeye gücü yeten baba) ve bu yüzden gök-tanrı ve onun dünyalı delegelerinin etkisinde kalan ülkelerde 2000 yıldır kadın düşmanlığı var. Gök-tanrı kıskanç tabi ki. Yeryüzündeki herkesden tam itaat bekliyor çünkü o tek bir kabile için değil bütün insanlar için orada. Ona karşı gelenler onun dinine inandırılmalı veya öldürülmeliler. Sonuçta, totalitaryanizm gök-tanrının amaçlarına hizmet edebilecek tek politik sistem. Herhangi bir liberal hareket onun ve dünyalı delegelerinin otoritesini tehlike altına sokuyor. Tek tanrı, tek kral, tek papa, fabrikada tek usta, evde tek baba-lider."
Gore Vidal

"Irkımızın en uygar kesiminde din inancının kaybolması, çocukluktan olgunluğa doğru atılan bir adım."
Charles Eliot Norton

"Düşünen her insan ateisttir."
Ernest Hewingway

"Ateizmin bir dulun gözyaşlarını durdurduğunu hiç görmedim. Ateizmin yalnız bir anneyi rahatlattığını hiç görmedim. Ateizmin üzgün bir babanın ruhunu rahatlattığını asla görmedim. Ve ateizmin asla umutsuza umut, günahkara af, ve isteyenlere merhamet ve güzellik verdiğini asla görmedim. Ateizm şüphesiz ruhumuzun özlemle istediği bir şeyi inkar ediyor! Bir cevabı."
Logan McAdams

"Kuzey İrlandalılara ateist olduğum söylendiği zaman dinleyicilerden yaşlı bir kadın ayağa kalkıp sordu: "Tamam, ama inanmadığınız Katoliklerin Tanrısı mı yoksa Protestanların Tanrısı mı?"
Quentin Crisp

"Eğer ateizm dinse, sağlık hastalıktır."
Clark Adams

"Eğer ateizm dinse, çıplak ayak, ayakkabıdır."
Brad Mac Donald

"İnsanlar gökte bir diktatöre taparken dünyada çok az özgürlük olabilir."
Robert Ingersoll

"Ben polyateistim. İnanmadığım bir sürü tanrı var."
Dan Fouts

"Töre, dahilerin başbelası, aptalların idolüdür."
Thomas Fuller

"Geleneksel Değerler: Milletimizi çimento gibi birbirine bağlayan değerler: bilinmeye karşı duyulan korku; ortodoks olmayana karşı duyulan nefret; anti-entellektüellik; ırkçılık; cinsiyetçilik; eşcinsel düşmanlığı; cinsel bastırma; insan vucudundan iğrenme ve korkma; "ahlaklı" olanların iğrenç cinsellik takıntısı; acının sadistçe eziyetinden zevk alma; bir cehalet-iyidir, akıl-değil-iman felsefesi; imanı gerçeklere tercih etme, çoğunluğun zorbalığına körü körüne inanma; sansür; enayilik; hükümeti düşünmeden destekleme, özellikle de savaş zamanlarında; katliama sevinmek; güçlü liderleri koyun gibi özlemek; yılışıklık; çevreye ve başkalarına ne zarar gelirse gelsin 1 kuruş para kazanma isteği; üstlere karşı dalkavukluk; astlara karşı kabadayılık; dar Hristiyan "ahlakından" bir santim sapan herkese karşı anlayışsız yaklaşım; “ahlaksız” olana acı çektirme isteği; ve şiddeti, baskıyı, işkenceyi, hapisi ve idamı kullanarak onları “ahlaklı” yapma isteği. Eğer bu geleneksel değerlerimiz olmasaydı, Amerika bugün olduğu yerde olamazdı."
Chaz Bufe

"Dinler ateşböcekleri gibidir: Parlayabilmek için karanlığa gereksinim duyarlar. Tüm dinlerin koşulu yaygın olan belirli bir derecede cehalettir. Ki sadece bu havada yaşayabilirler ancak."
Arthur Schopenhauer

"Dünya, 15 yaşından küçük çocuklara din dersi vermeyecek kadar dürüst olursa, belki o zaman ona umut besleyebiliriz."
Arthur Schopenhauer

"Her şey dinin yanında: vahiy, kehanetler, hükümetin koruması, en yüksek değer ve tanınmışlık... ve hepsinden öte, doktrinlerini çocukluğun körpe çağında zihne kazıma, dolayısıyla neredeyse doğuştan gelen fikirler gibi görülmelerini sağlama şeklindeki paha biçilmez ayrıcalık."
Arthur Schopenhauer

"Hiç bir zaman gerçek bir Tanrı'dan nefret etmedim, ama Tanrı'nın insanlarından nefret ettim."
Marilyn Manson

"Din zehirdir."
Mao Zedong

"İnsan Tanrı'ya inanmayınca; hiç bir şeye inanmadığını göstermez; herşeye inandığını gösterir."
Umberto Eco

"Konu saçmalığa geldiğinde,
büyük, en büyük saçmalığa, gelmiş geçmiş en büyük yalan vaatler, ve abartılı iddialar şampiyonuyla karşılaşırız:
Din.
Din kolaylıkla tüm zamanların en iyi yalan hikayesidir. Düşünün bir kere. Din insanları görünmez biri olduğuna, gökyüzünde yaşadığına ve yaptığınız herşeyi günün her dakikasında izlediğine ikna etmiştir. Ve bu görünmez adamın, yapmamanızı istediği 10 şeyi içeren özel bir listesi vardır.. Ve eğer ki bunlardan herhangi birini yaparsanız, sizi özel bir yere gönderecek; ateşlerle dolu, dumanlı, yakıcı, işkenceli, ıstıraplı özel bir yere; ve zamanın sonuna kadar acı çekmeniz, yanmanız, boğazlanmanız,
çığlık atmanız ve ağlamanız için bir yer!...
Ama sizi seviyor.
Sizi seviyor. Sizi seviyor ve paraya ihtiyacı var. Her zaman paraya ihtiyacı var! O en güçlü, en kusursuz, en bilge, en alim, ama nedense parayı elinde tutamıyor!
Din milyar dolarlarla oynar, hiç vergi ödemez, ve her zaman daha fazlasını ister. (...)"
George Carlin

"Zamanın akışı içinde insanlık, bilimin ellerinden gelen darbelerle iki kez, naif özsevgisinin incinmesinin acısını yaşamak zorunda kalmıştır: Birincisi, dünyanın merkezi olmadığını, akıl almaz büyüklükte bir dünyalar sistemi içinde sadece bir nokta olduğunu anladığında... İkincisi, biyolojik araştırmalar özel yaratılmışlık ayrıcalığını elinden alıp soykütüğünü hayvanlar alemine düşürdüğünde... Tahmin etmek zor değil, insanlığı zaaflarından faydalanarak aldatan, sanal gerçekleriyle pohpohlatan olguyu..."
Sigmund Freud

“İncilin etkisi okuyan kişinin cahilliği ile doğru orantılıdır.”
Robert G. Ingersoll

“Gelişmiş toplumlar dindar oldukları için değil dine rağmen gelişmiştir.”
Mark Twain

“İncil öyle dediği için yüzyıllarca cadı avcılığı yapıldı. Ölen cadıların kanlarıyla hıristiyan dünyası temizlendi, kilise de bunu teşvik etti. Daha sonra birden bire cadı diye birşeyin hiç varolmadığı ve varolamayacağı anlaşıldı. İnsan bu duruma gülse mi ağlasa mı bilemiyor.”
Mark Twain

“Din sıradan insanlar için gerçek, aydınlar için yalan, iktidarlar içinse kullanışlıdır.”
Seneca

“Olmayan birşeyle, görünmez birşey arasında çok az fark vardır.”
Delos B. McKown

“Dünyada bilinen tüm tanrısal inançları inceledim ve hepsi masallara ve mitolojilere dayanıyor.”
Thomas Jefferson

“Benim inanmadığım bir dine inananları kafir saymanın rahatlığı beni de kendi dinimi sorgulamaya götürdü.”
Mark Twain

“Böyle bir tanrı varken, şeytana ne gerek var?”
Robert M. Price

“Bedenden bağımsız bir ruh fikri anlamsız ve boştur.”
Albert Einstein

"Bence temelde ikimiz de dinsiziz. Sadece ben, senden bir tane fazla dini daha reddediyorum. Sen diğer tüm olası dinleri neden reddettiğini anladığın zaman, benim de neden senin dinini reddettiğimi anlarsın."
Stephen F. Roberts

"Zayıf zihinleri köleleştiren aşağılık önyargıların yol açtığı bütün korkuları üzerinden at. Mantığı bulunduğu yuvasına sıkıca oturtarak düzelt ve her olay ve düşünce için onun mahkemesine başvur. Tanrının varlığını bile cesurca sorgula; çünkü eğer bir tanrı varsa, akla saygıyı gözü kapalı korkudan daha çoktakdir edecektir."
Peter Carr

"Tanrı yoktur. O, insanların yanlızlığıdır"
Jean-Paul Sartre

“Herşeye gücü yeten Tanrı’nın neden Şeytan’ı yaratmasına ve daha sonra da onunla mücadele edilmesine gerek var ki? Bana göre dinler çelişkilerle dolu ve benim mantığıma aykırı.”
Gene Roddenberry

“Kanıt gösterilmeden yapılmış bir iddiayı çürütmek için kanıta ihtiyaç yoktur.”
Christopher Hitchens

“Din ve mantık kadar birbiriyle çelişen başka iki şey yoktur.”
Voltaire

“Din benim saygı duyduğum herşeye esastan akrşı çıkıyor - cesaret, açık görüşlülük, dürüstlük, adalet, ve hepsinden fazla, gerçeklere olan bağlılığım.”
H.L. Mencken

“Bilinmeyen bir şeyi, bilinenlerle açıklamak mantıksal yordamdır. Bilinen bir şeyi, bilinmeyenlerle açıklamak ise teolojik tuhaflıktır.”
David Brooks

“Öbür dünyalarla uğraşmak aramzıdaki kötülükleri düzeltmez, bu dünyaya odaklanmak bize yardımcı olabilir.”
Walt Whitman

“Din alışkanlığı düşünmekten kaçmanın kolay yoludur.”
Peter Ustinov

“Bir ateistin tanrının olmadığına ilişkin bir kanıt aramasına gerek yoktur. Yalnızca tanrının olup olmadığı sorusunun kurtadamın olup olmadığı sorusu ile hemen hemen aynı seviyede olduğuna inanmaktır.”
John McCarthy

"İnsan tek dine inanan hayvandır. Cennete giden yolu kolaylaştırmak için dünyayı bir cehenneme çevirdi."
Mark Twain

"Bir şeye sadece duyduğunuz için inanmayın. Bir şeye sadece konuşulduğu veya bir sürü insan tarafından anlatıldığı için inanmayın. Bir şeye dini kitabınızda yazılı olduğu için inanmayın. Bir şeye öğretmenleriniz veya büyükleriniz söyledi diye inanmayın. Geleneklere veya töreler inanmayın çünkü onlar yüzlerce yıldır uygulanır; fakat gözlemlerden ve analizlerden sonra, bir şeyin akla uygun olduğunu, hem bireye hem topluma faydalı olduğunu bulursanız, o zaman onu kabul edin ve onunla yaşayın."
Budha

"Ahlaki kesinlik her zaman kültürel geriliğin işaretidir. Kişi ne kadar az uygarsa, tam olarak neyin doğru, neyin yanlış olduğundan o kadar emindir. İnsanlığın tüm ilerlemesi, ahlaki alanda bile, şu an ki ahlaki değerleri körce savunup, başkalarına zorla uygulatmaya çalışanların değil, bu ahlaki değerlerden şüphe edenlerin eseridir. Gerçekten uygar bir insan, sadece bu alanda değil, her alanda her zaman şüpheci ve hoşgörülüdür. Onun kültürü “tam emin değilim” cümlesine dayanır."
Henry Mencken

"Tarih, tek gerçek ahlaki değerleri bulduğuna kendisini ikna eden ve ona katılmayanları yok etmeye veya değiştirmeye kalkışan kararlı insanların yarattığı sefaletle dolu."
Peter Lloyd

"Eğer "A" yasalarla kendi ahlaki değerlerini "B'ye" zorla uygulatmaya kalkıyorsa, "A" büyük ihtimal şerefsizin tekidir."
Henry Mencken

"Din en büyük uyuşturucu ve cahilleri korkutmanın bir numaralı yoludur."
...

"İnsan meyveyi buldu ve yedi, meyve hep ordaydı. Aslanı gördü ve kaçtı , kalırsa ölecekti. Ve yıldırımı duydu, korktu, anlamadı. Sonra saklandı, örtüsünü başının üstüne çekti, gözlerini ve kulaklarını kapadı. Duymadıkça, görmedikçe ve düşünmedikçe mutluydu. Bundan sonra ne zaman korksa , anlamasa başının üstüne çekecek bişeyler buldu. Korktukça inandı, inandıkça sorgulamadı. Cahil ve katı mutluluğunu anlattı, adına din dedi."
...

"Dünya üzerinde binbir versiyonu olan ilahi oyun. Lakin release'leri arasında büyük farklılıklar vardır. Misal hindistan versiyonunda inek kesmek oyundan banlanmanıza neden olurken arabistan'da inek kesmek bonus hanenize puan ekler. Zaman içinde belli bir release'in tek versiyonu insanları kesmediği için expansion pack'ler çıkmıştır. Mesela hristiyanlık adı altında olanların katolik, protestan, ortodoks gibi pack'leri vardır. Bu oyunun amacı kişiyi oyunu release eden firmaya yararına oyunu sürekli oynamasını ve gerçek hayattan kopmasını sağlamaktır. Böylece firmalar insanları düzen içinde tuttuklarını sanarlar. Çok ekstrem istisnalar dışında her birinde tanrı denen bir admin bulunur. Moderatörler ise admin doğrultusunda ilerlediklerini söylerler, lakin adminle birebir haberleşmek şu ana kadar mümkün olmamıştır. Ateist denen kimi oyun karşıtları ise bunu büyük bir bug olarak görürler."
...

"Din; cehalet'e bilinemez'in doğasını açıklayan umut ve korku'nun kızı."
...

"Eğer bir tanrı varsa; beni sadece kendisine, peygamberlerine, kitaplarına ve mucizelerine inanmadığım için öldükten sonra sonsuza kadar yakacak ise, bu o tanrının ulu, üstün bir varlık olduğunun kanıtı değil, birnevi ilkokul bebesi kıvamında sınıf başkanı kompleksleri ile bezenmiş sorunlu bir çocuk olduğunun kanıtıdır."
...

"Duvarlar aşılmamalıydı. Korku durdurabilmeliydi insanları. Elleme cız idi tabular. Yıkılmamalıydı. İşlerine yarıyordu köpeklerin. Isırmamaları için önlerinde eğilinmesi gerektiği saçmalığı yayılmıştı kulaktan kulağa. İman kurslarında dövülüyordu çocuklar. Kadınlar sadece erkeklerin organlarına hitap ettikleri sanıldığı için paket yapılıp evde yeniliyorlardı. Belgesel kıvamında izleniyordu din suyuna petrol soslanmış savaşlar. İnsana karşı insan. Yazılışı aynı olan iki kelime birbirini öldürüyordu işte. Çivi çiviyi sikiyordu. Vay anasınıydı sayın seyirciler..."
...

"inanmayanlar bildiğini söyler, bilmeyenler de inandığını söyler."
...

"Toplumların afyonu olarak isimlendirilmiş, yüzyıllardır insanların diğer insanlara istediğini yaptırması için kullanılmış bir çeşit silah. Şöyle ki, din insanların nasıl yaşayacaklarına, nasıl giyineceklerine, neleri yiyip neleri yemeyeceklerine, toplumdaki statü farklarını azaltmak için neler yapabileceklerine ve devlet idaresinde dine mensup üyelerin dirlik ve düzeninin sağlanmasının nasıl olacağını sağlar. Beyninizde size öğretilen tüm dogmalardan sıyrılıp baktığınızda, inandığınız dini bir din olarak düşünmeyin; bir peluş oyuncak olarak düşünün mesela size verilen tanrı simgesini. Bu peluş oyuncak için bir şeyleri yemekten vazgeçtiğinizi düşünün, sonra kafanıza bez bağladığınızı, günde 5 kez onun için yerlere kapaklandığınızı vs... Size de mantıksız gelmiyor mu? Varlığı kanıtlanamaz ve görülmesi mümkün olmayan gerçek üstü in, cin, peri ile aynı mentaliteyi taşıyan bir kavram ki sizin 14 saat ağzınıza su bile deydirmemenize sebep oluyor, oysa siz gökkuşağının altında bir küp altın olduğuna inanmazken; tanrı pek mantıklı büyüklere masal oluyor. Din insanları sıraya dizip, istediğini yaptırmanın, birbirini öldürtüp, düşmanlaştırıp savaştırmanın en kolay yolu. Ve yüzyıllardır işe yarıyor..."
...

"Din, insanın kendisini kısıtlamasıdır.
Din, toplumun kendisini kısıtlamasıdır.
Din, insanlığın kendisini kısıtlamasıdır.
Din sınırdır.
Din engeldir.
Aşılmalıdır."
...

"İnanana ahlâksızlık yapma hakkını verir. Çünkü her din bağışlayıcıdır. Bunun anlamı şudur: "Eğer bizden olursanız ahlâksızlığınızın yerine umut koyarız." Umut, bağışlanma umududur. Yalnızca dindar birisi yanlış olduğunu düşündüğü bir şeyi yapıp sonradan bağışlanacağını umut edebilir. Böyle birisine ne diyebilirsiniz?"
...

"Eğer dinler olmasaydı, dünya daha güzel bir yer olurdu."
George Muhammed Stein.

''Din kavramı insanlara korku yaymak için ortaya atılmıştır, devlet ise insanların bu korkularından faydalanarak yavaş yavaş onları uyuşturur ve üzerlerine çöker. İnsanlar ise ne olduğunu bile anlamadan hayattan göçüp gider.''
Bir sosyologtan

"İnsanlık tarihinin en büyük yalanı. Uğrunda milyonlarca belkide milyarlarca insan ölmüştür. Din bu dünyaya barış ve huzur yerine savaş ve şiddet getirmiştir.
Ayrıca insaları yönetmenin yada kulanmanın en kolay yoludur. Bu gün bile hala din üzerinden prim yapanlarla doludur dünya. Din bir çok insanın yükselmesi veya toplumları yönetmesi için kulanılan bir basamaktan ibarettir."
...

"Din. Bütün mutluluk verici zararlı zararsız maddeleri bırakarak, sadece bir peri masalıyla kafa olmamızı isteyen şey. Ayık kafayla kafa olmamızı ve "evet ışığı görüyorum" dememizi bekliyor..."
...

"Din konusu değişik bi olgudur; milyarlarca insanı görmedikleri bilmedikleri asla bilemeyecekleri bir hayal dünyasına inandırmıştır; Adamın biri asasıyla denizi yarmış, biri suyu şaraba dönüştürmüş, eciş bücüş falan... Hala nedenini çözemedim ve çözemeyeceğim gibi de gözüküyor..."
...

''Çocukların inandığı hayal ürünü hikayelere biz, masal diyoruz.. Hayal ürünü hikayelere büyükler inandığı zaman ise, bunun ismi din oluyor''
…

“Dinden çıkmama neden olan şey sadece kuran okumamdır..tavsiye ederim...”
…

"Hürriyet insanın düşündüğünü ve dilediğini mutlak olarak yapabilmesidir. Bu tarif Hürriyet kelimesinin en geniş manasıdır. İnsanlar bu manada hürriyete hiçbir zaman sahip olamamışlardır ve olamazlar. Çünkü malumdur ki insan, tabiatın mahlukudur. İptidai insanların, tabiatın herşeyinden, gök gürültüsünden, geceden, taşan bir nehirden ve vahşi hayvanlardan ve hatta birbirlerinden korktuklarını biliyoruz. İlk his ve düşüncesi korku olan insanın her düşünce ve dileğinin mutlak surette yapmaya kalkışmış olması düşünülemez. İptidai insan kümelerinde ata korkusu ve nihayet büyük kabile ve kavimlerde ata korkusu yerine kaim olan Allah korkusu insanların kafalarında ve hareketlerinde hesapsız memnular yaratmıştır. Memnular ve hurafeler üzerine kurulan bir çok adetler ve ananeler, insanları düşünce ve harekette çok bağlamıştır, o kadar ki düşünce ve hareket serbestisi gibi bir hak mefhum malum olmamıştır. Cemaatlerin başına geçebilen adamlar, ce